suriye'nin geleceği öngörüleri yanıltıcıdır. suriye'nin geleceği kurtulmuştur abartılı bir değerlendirmedir. görünürde beşar esad kaçmış ve 1970'den bu yana süregiden esad ailesi zoryönetimi ortadan kalkmıştır. bu kalıcı bir sonuç mudur?
suriye'nin geleceğinde olmak isteyenler coşkulu olmasa da kutlamalarını yaptılar. görünen odur ki: kitlesel katılım yaşandı görüntüsü olmadı. neden? halep'ten şam'a yürüyen ve şam'da ortaya çıkanlar suriye'nin çoğunluğunu yanlarına alabilirler mi ya da arkalarında toplayabilirler mi? zaman gösterecek.
kimler iktidar olacak ve yönetim nasıl oluşacak bilinmezliğinden ötesi de açıktır: iktidara katılmayanlar ya da uzağında kalanlar katlanabilecek midirler? bunlar genel ve olağan sorulardır. bu sorular soyut sayılabilirler ama, somut olarak yaşandıkça yeniden ve yeniden daha geniş kesimlerce sorulacaktır.
suriye diye bir ulusallık ya da birlik var mıdır; olur mu? belirleyici olacak bu sorunun yanıtı olacaktır.
suriye varolduğundan bu yana parçalardan oluşmuştur.bu parçalardan birini yanına alanlarve de ardında toplayanlar geçici ve uzun süreli iktidarlar kurup gittiler; yönetimler dağıldı yokoldu. suriye'nin kurulduğundan yana yaşadığı darbelerin sayısını yaşayanlar da sayamaz. en uzun süreli iktidarın adı ve yönetim gücüdür esad; önce hafız esad ve ardından beşar esad. toplumsal tabanı suriye'de azınlıktı uzun süre. çoğunluğun parçalanmışlığını durmaksızın baskıyla, zoryönetimle susturdular.
önceleri fransa, sonrasında sovyetler birliği ve en sonunda da rusya destekleriyle güç ve süreklilik bulan iktidarlar suriye'nin kalkınmasında yeterli olamamışlardır. bundan ötesi adalet ve yasallık egemen olmamıştır.
baba oğul esad yönetimleri aldıklarında çok geri bir ülke ve toplum değildi suriye. baba oğul esad yönetimleriyle de ilerlemeler yetersizdi. adalet ve yasallık ise açıkça zoryönetimdi ve korku toplumuydu suriye. yeni iktidar, yeni yönetim gelişmeyi, ilerlemeyi suriye olanaklarıyla sağlayabilir mi? içeriden alacağı desteğin dayanağı yasallık ve adalet olacak mıdır? insanlar için yaşam koşulları iyileşmedikçe yaşanacak tepkileri nasıl karşılayacaklar? adalet egemen olacak mıdır? suriye'de adalet olmazsa/olmayınca iktidarın gücü ve sürekliliği nasıl olabilir? yaşamak için suriye dışında kime dayanmayı deneyebilirler?
baştaki sorulara dönersek: yeni iktidarın kalıcılığı ne olur? suriye'de kalıcı olmak için baba oğul esad yönetimlerinden değişik, adalet, suriye'nin yeni yönetiminin dayanağı olur mu? kalkınma ve adalet olmazsa, olmayınca suriye'de neler olur? bilmiyoruz. bildiğini sananlar yeni iktidarı ve yeni oluşacak yönetimi kendilerine döndüreceğini ve yaşatacağını umanlardır. burası anlaşılır da, iktidar olamayanların, iktidarın parçası olamayanların tepkileri ve dayanakları ne olur? bilmiyoruz. bildiğimizde yaşayan suriye birlik midir, paramparça mı olur? suriye'nin içi mi, dışı mı belirleyen olacaktır?
20 aralık 2024, college station, texas.
