küreselin suriye sorunu dersek yanıltıcı olur. suriye'de yaşayanların sorunu yaşamsaldır. suriye'li yurttaşların çoğunluğu suriye'de yaşananlara katlananlardır. neden isyan etmiyorlar demek de yanıltıcıdır. 2011'de isyan ettiler de olanları yaşıyorlar. suriye içinin sorunlarını suriye'de kalmadı. anında rusya şam'ın yanına yaklaşırken, şam'a isyancıları da abd derleme fırsatı saydı. böylece suriye kendi içinin sorunu olmaktan rusya'nın ve abd'nin sorunu ve karşıtlaşma odağı oldu.
2011 "arap baharı" tunus, mısır derken libya ve suriye'ye erişince ortadoğu sorunu çözüldü coşkusu her yerdeydi. türkiye'de de o coşku sarmalına katılanlar oldu. sonrası çok değişik gelişti. değişenler ve değişmeyenlere geriye dönük bakarsak ne görürüz? rusya'da putin ve türkiye'de o ve akp değişmeyenlerdendi. iran'da değişmeyen yüce önder ya da dini önder ali hamaney de değişmeyenlerdendi.
abd'de obama gitti, trump geldi gitti, biden geldi gitti ve trump yeniden geldi. ali hameny'in önderliğinde ahmedinejat devlet başkanıydı ve gitti; sonrasında dört ayrı devlet başkanı seçildi ve ayrıldı: ruhani, reisi ve geçici muhber ve en sonunda pezeşkiyan. mısır'da mübarek gittikten sonrasında seçimle gelen mursi geldi gitti ve sonunda değişmez sisi yerine aldı. libya'nın değişmezi kaddafi gitti ve yerine gelenleri libya'nın dışında bilen yok denebilir.
ırak'ta nuri el-maliki tepedeydi 2011'de ve sonrasındaki değişimlerle ırak sorunu değişmedi. abd ırak'ın kuzey'inde kendini bağdat ve basra'dan güvenli koruyor; rusya'nın izi ve etkinliği yoktur.
çin'de 2012'den bu yana değişmez şi jinping tepede duruyor. çin de değişmezi seçti şi jinping'le.
değişimler süregiderken 1971'le başlayan uzun hafız esad devri, oğul beşar esad'la değişmezliğini sürdürüyor. abd esad'ları değiştirmede ırak'ta saddam hüseyin'i değiştirme başarısına erişemedi. ırak'ta soğuk savaş gerçeklerinden sovyet ve rusya varlığı çoktan eridi bitti. son durak ve kalıntı suriye yerinde duruyor ya da rusya'nın son varolduğu ortadoğu odağı suriye kaldı.
suriye'de savaş petrol savaşı değildir. suriye'de savaş durumu rusya'yı bir daha gelmemecesine ortadoğu'dan söküp atma uğraşıdır. 2011'den bu yana suriye'yaşanan insan acıları bundandır. abd rusya'ya karşı suriye'de bulduğu işbirlikçilerin de değişmezleri, değişenleri ve değişkenleri oldu.
abd suriye'de rusya olmasın hedefinde bulup da koruyamadığı suriye isyancılarıyla yeni bir oyunun ya da kurgunun içinde. değişen ne olur ya da olur mu? suriye'de yaşayanların dinmeyen acılarına yeni acılar ekleneceği açıktır. sonunda rusya suriye'den atılır da bağdat'ta yaşayamamış abd şam'da nasıl yaşar? şam'ın kuzey'i ırak'ın kuzey'inden küçüktür. abd rusya'yı ırak'tan arındırırken abd de arınmış olabilir mi? yeni acılı süreçte soruların yanıtından çok yeni sorular açığa çıkacaktır.
türkiye yeni kurguda abd rusya gelgitinde yerini nasıl koruyacaktır gelen yılların sorunudur.
29 kasım 2024, college station, texas.
