türkiye'de seçimler belirleyicidir. 2000'li yıllarla akp tek başına seçimleri belirleyen oldu. 2015'te akp seçimlerden en yüksek oyu alan parti olsa da, ilk kez gerileme yaşadı. 2015 sonrası 2019 yerel seçimlerine değin akp mhp birlikteliği olmadan seçim kazanamaz durumdadır.
2019 öncesinde de nice dönemde akp seçimsiz yönetecek/yürütecek kuşkusu hep yaygındı. seçimlere ötelemek, kaldırmak ve seçimlere hile katmak konusunda yaygın bir önyargı dinmeksizin süregeldi. 2023 seçimleri bu tür kuşkuların ve önyargıların en yaygın ve belirgin yinelendiği seçimlerden diyebiliriz. sonunda seçim kararına az kaldı görünüyor. 18 haziran'ı aşmayacağı açıktı. 18 haziran öncesindeki seçim ise erken seçim sayılır mı tartışması dinmeyecektir. şurası açıktır ki: akp-mhp birlikteliği seçimi son güne değin gününden önce yapmamayı siyasi ilke edindi ve bunu da gerçekledi.
bugünden sonra seçimin önce yapılması, gününde yapılması işlevini yitirmiştir. seçimler yapılacaktır. seçimlerde ne olurdan önce ve ençok sorulacak soru açıktır: türkiye seçim sonuçlarına göre mi siyasi yaşamını sürdürecektir? bu konuda kuşkumuz olmamalıdır ve güvenle seçim sonuçlarının belirleyici olacağında yoğunlaşılmalıdır.
2023 seçimlerinin benzerlerini seçimli tarihimizden izlerini sürebiliriz. olaya daha da anlamlılık getirmek için 1876'la başlayan anayasallık tarihimizden de kalıntılar bulabiliriz.
2023 seçimlerine en yakın seçimler olarak 1950 seçimleri ile 1957 seçimlerini düşünmeliyiz. 1876'yı başlangıç olarak alırsak, 2023''ün tarihteki bir karşılığını da 1908 temmuz günlerine indirgeyebiliriz. “istibdat” sonlanmıştı 1908 temmuz günlerinde. uzun süren zoryönetimlerden sonrası geçici özgürlük olarak yaşanır ama, kısa zamanda toplumsal güçler değişimi aşar ve kalınan noktadan süregider olağan toplumsallık. 14 mayıs 1950'yle başlayan da, bir anlamda, 1923 sonrası bastırılmış, gerilemiş ve yeraltına gizlenmiş toplumsallığın özgürleşmesidir. daha kapsamlı ve daha anlamlı yaklaşırsak: 1923'ün yeni bir aşaması olarak alınması gerekir 14 mayıs 1950 seçimlerinin ve sonuçlarının.
türkiye cumhuriyeti'nin kurucu önderlerinin türkiye için öngördükleri gelecekte seçimli ve çok partili siyasallık vardır. 14 mayıs 1950 türkiye cumhuriyeti için duraklama da değildir, gerileme de değildir. 14 mayıs 1950 ulusun uygarca ve barış içinde güçlü bir siyasiliği iktidardan indirip türkiye cumhuriyeti'nin yeniden daha devingen bir toplumsallığı başlatma kararlılığı ve başarısıdır. demokrat parti 1950'yle türkiye'yi aldığı yerden ilerilere yöneltme başarısını gerçekleştirmiş bir siyasiliğin adıdır.
demokrat parti'nin seçimleri kazandıktan sonra yaptığı ilk ve önemli kalıcılık önemlidir: “devr-i sabık” yaratmayacağız sözü ve uygulaması. benzeri durum, günümüzde de, olası akp-mhp siyasiliği sonlandığında da uygulanacak bir söz ve eylemlilik olacak mıdır? olmalıdır. olması türkiye'yi güçlü kılar, yeni siyaseti daha kalıcı yapar. 1950 seçimlerindeki siyasi değişim 2023'te yaşanır mı? yaşanması gerekir. 2023 seçimleriyle akp-mhp iktidarı yenilmiş olduklarında türkiye'de demokrasi bir büyük engeli daha başarıyla atlamış olur. 1950 sonrasında yaşanmış siyasi duraklamalarla siyasete dışarıdan karışmalar 2023'teki olası değişimi geciktirici olmuştur. 1960 ve 1980 dışarıdan karışmalarla 1997'deki zorlama, demokrasiyi ilerleten aşamalar sayılamaz. geriye dönüp de, olmasaydı demekten ötesi, yine benzerlerinin olmaması kararlılığı olmalıdır.
2023 seçimlerine en yakın seçimler 1957 seçimleridir. 1958'te yapılması gereken seçimler 1957'de, öncesinde erken seçim olarak yaşanmıştır. o seçimlerde chp'nin dp'yi durduracağı beklentisi: olacağı değil de, olmasını istedikleri odağında yaşanmıştı. 1957 seçimleri chp için beklenen olmadı. dp'nin gerilemesi seçim dışı yolların açılmasını zorladı. 1961 seçimleri öne alınsaydı, erken seçimler yapılsaydı çok düşünülmüş, değerlendirilmiş ama, yaşananı değiştirici olmamıştır.
türkiye'de 2023 seçimlerinin karşıtlaşması 1957'ye yakındır: akp-mhp kendilerini tek yetkili ve seçimi yitirmez güç saymaktadırlar/görmektedirler. 1950 seçimlerine yönelen türkiye'deki chp'nin yanıltıcı güvenindedirler diyebiliriz. oysa, akp-mhp kendilerini 1950 chp'si değil de, 1957 dp'si saymaktadırlar.
akp-mhp karşıtlarının odaklanması gereken de açıktır: akp-mhp'yi 1950 chp'si konumuna indirgemek ve 1957 konumundaki chp konumuna düşmemek olmalıdır. akp-mhp karşıtları günümüz 1950 ve 1957 değildir diye düşünebilirler. ayrıca, 1950'nin chp'sini bugünlerde de yanılgıdan uzak sayabilirler. daha da kötüsü: akp-mhp birlikteliğini de 1957 dp'si sayabilirler. türkiye'de akp'nin kendini demokrat parti olarak görüp göstermesi anlaşılabilir de, chp'nin akp'yi dp sayması yanlışlığının bu seçimelerde de sürmesi türkiye'de değişim getirici olmaz.
20 ocak 2023, college station, texas.
