yeniden suriye odaktır. 2011'den bu yana suriye ortadoğu'nun, küreselin değişmeyen odağıydı. yeniden ne oluyor bu durumda?
başlangıcı "arap baharı" ya da suriye'de esad yönetimine ayaklanma olarak alabiliriz. suriye için önemli ve yeni bir durumdu. 1971'den bu yana nice ayaklanmalar kanla bastırılmasına karşın 2011'deortaya çıkan yeniydi ve öncekilerden değişik yaşandı. neydi yeni olan ya değişik yaşanan? "dışarının" sızması ve dışarının içerinin üstünde yaşaması.
suriye ayaklanması dışarının etkisiyle suriye'nin değil küreselin odağına evrildi. küresel çekişme de suriye'nin içini açmaza dönüştürdü. suriye'nin benzeri son yüzyılda iki ayrı özelde yaşandı: ispanya içsavaşı biriyse vietnam savaşı ikincisidir. ispanya'da cumhuriyetçiler dışarıdan destekle yenildiler. tarih boyunca hep "faşist franko" karşıtlığından dışarının katkı değil de yenilginin destekçisi olduğu yeterince anlaşılmadı. oysa vietnam kurtuluşçuları dışarıdan destek aldılar ama asker almadılar içlerine, yanlarına. suriye ulusal kurtuluşçuluk değl de, içsavaş karmaşında dağılıp başarısız sürdü.
sonuçta, suriye ayaklanması kurtuluşçuluk değil de, dışarının yönlendirmek istediği ve dışarının savaştığı kargaşadan uzak kalamadı. doğal olarak da, suriye'nin esad yönetimi ulusal kurtuluşçu ve devletini koruyucu konumunda göründü.
bunlar olayın başlangıcı ve gelişimdeki genellemesidir. suriye odağının somutunda bugüne gelişi görmeden, anlamadan çözüm önerileri, kurguları olayın bir yanını görme ve benim istediğim olsun yanılsamasıdır.
suriye deyince dışarısı nedir? abd, rusya, türkiye, iran ve israil ile suudi arabistan suriye'nin dışarısıdır. suriye ilk günden içselini dışarının saldırısından uzak tutamadı ve içerisi dışarının altından ikili baskıdan ezildi. bu durumun değişmesi zordur. bu durum değişmedikçe de suriye'de çözüm ve barış uzaktır.
abd ve rusya'nın suriye'de olmasını değiştirecek güç var mıdır, olabilir mi? esad yönetimi istese de, rusya ve abd suriye'den çıkmaz. türkiye ya da iran abd'nin, rusya'nın dışarıya çaıkmadığı durumda onlar da suriye'nin içinde varlıklarını sürdüreceklerdir. israil ise sonuç kendi varlığına dokunmasın diye abd'yle de, rusya'yla da birliktedir. israil de hep oradadır ve suriye'den uzak durmaz.
abd rusya'yla suriye'de nasıl uzlaşır? ukrayna'da rusya'yı durdurmak için suriye rusya'ya bırakılır mı? ya da suriye'de abd varlığını korumak için abd kırım'da rusya varlığına evetlenir mi? zordur bu da.
türkiye ve iran suriye'de iki ayrı konumdadır. iran esad yönetimiyle suriye'dedir. türkiye ise başından esad karşıtı olarak esad karşıtlarıyla birliktedir. türkiye iran'la suriye'de çatışmadan konumunu sürdürdü; iran da benzeri biçimde türkiye'yle suriye odağında sorun yaşamadı. bu durumda soru açıktır: türkiye esad karşıtlığını ardına koyar mı? türkiye'nin rusçuları ve siyasi ulusalcıları suriye sorununu çözmede başından esad'la uzlaşımı tek adım, tek yol diye tıkanmış durumdadırlar.
suriye'de müslüman yönetim ya da federatif yapılara elverişlilik özleyen düşçülerin özlemlerine erişmeleri ancak ve ancak abd ve rusya uzlaşımından sağlanır görünse de, türkiye o uzlaşıma direnir. sonuçta, suriye'de yenilik diye düşçülerle gerçekçilerin yeniden çatışma noktasında buluşmalarıdır.
19 ağustos 2022, izmir.
