türkiye'de toplumsal gerilim esnemeden, uzlaşım yaşanmadan süregiderken küreselde türkiye'nin önemi eksilmiyor.
rusya'nın ukrayna'ya saldırısının küresele yaydığı korkular dinmiş değil; dinecek de değil. büyük korku rusya "nükleere" başvuracak mı? rusya'nın yenileceğini ve ukrayna'dan geri çekileceğini umanlar, kaçınılmaz öngörenler "nükleer saldırı" da beklemekten usanmadılar; usanmayacaklar. ukrayna'da ölen binlerin üzerinden siyaset geliştirenler umduklarını bulur mu? rusya'nın ukrayna'da ilerlemesinin duracağı noktaya varıldığında geriye çevirmenin de saldırının önlenememesi benzeri olmayacağı anlaşılacaktır.
rusya'nın ukrayna'daki saldırgan varlığının pekçok sonuçları da korkuyla öngörüldü. kış günlerinde avrupa'nın ısınma gereksinimlerinin rusya kaynaklı doğal gaz alım, dağıtım ve kullanımlarında yaşanabilecek sorunları gündelikte yaşamadan bilemeyeceğiz. avrupa'nın batı yakalarında rusya kaynaklı doğal gaz alımında yaşanacak sorunların uzağındayız. bilinen odur ki: sorun yaşanacaktır. "taşıma suyla" sorunu rusya dışı kaynaklarla çözme konusu rusya'yı durdurur diye beklemek yanlıştır. avrupa'da sorun yaşanacaktır. o günler yaşandığında arabulucu ya da uzlaştırıcı devletler kimler olur? türkiye'nin arabuluculuğu nasıl gelişir?
rusya'nın ukrayna'daki varlığının küreselde "gıda" ve "beslenme" sorunları yaşatacağı da biliniyor. ateşkes sağlanamayan bir günde, rusya ve ukrayna'nın birleşmiş milletler ve türkiye öncülüğünde sorunu çözme girişiminin işleyişini beklemeliyiz. varılan uzlaşma ve anlaşma kalıcı yürür mü? türkiye'nin rusya ile işbirliğinde güvenle ilerlemenin son noktası ukrayna'nın "tahıl ve gıda" birikimlerinin pazara sunulması ve yayılmasıdır. türkiye'nin öncülüğü salt türkiye'nin gereksinimleri gereğiyle gerçeklenmiş değildir. türkiye'nin küreselde önemi ve gücünün yeni göstergesidir anlaşma.
"tahıl ve gıda" anlaşması öncesinde iran, rusya ve türkiye'nin "tahran buluşması" da önemli bir gelişimdir. buluşma "suriye" odaklı olsa da suriye'den ötesini etkileyeceği açıktır. üçlünün tahran"daki ortaklığının açıklaması şudur: abd ortadoğu'dan çekilsin ya da abd sorunun kaynağıdır ve çözümde de etkin olmasın denmesi önemlidir. suriye'de ve ırak'ta olmaması istenen abd mısır'da ve suudi arabistan'da yerinden nasıl oynar ya da oynatılır? "tahran"da yinelenen istem gerçekçi değildir. türkiye'nin "tahran" buluşmasında yeralması önemlidir. buluşma sonuçları ya da istemleri gerçekçi değildir diye buluşmayı küçümsemek yanlıştır.
yakın zamanlarda yaşanan madrid ve nato buluşmalarında türkiye'nin istemleri de gerçekçi sayılmadı ama, türkiye'nin dirençli direnişi sonucunda "belgelendi" diyebiliriz. söz ve eylem isteneni geçerli kılar mı? türkiye'nin istemlerinin yoksayılmaması türkiye'nin öneminin gereğidir. varılan uzlaşımda sözünün gereğini yapmayacak olan türkiye olmayacaktır.
üstüste yaşanan bu gelişmeler ve yaşanan türkiye gerçeğinin özü ve odağı rusya'nın ukrayna'daki saldırganlığıdır. nato, suriye ve tahıl anlaşmaları türkiye'nin abd/ab benzeri rusya için de önemini göstermiştir. uygulamada ukrayna sorunu da, suriye sorunu da, çözümsüzlüğünü sürdürecektir. türkiye'nin önemi de korunacaktır. 2023 seçimleri sonuçlarıyla yaşanacak gelişimler de türkiye'nin önemini değiştirmeyecektir. yaşanacak iktidar değişimi de varılan uzlaşımları geçersiz kılmayacaktır.
22 temmuz 2022, foça.
