türkiye askeri gücüyle afganistan'dadır. bu 2001'den bu yana değişmeyen bir durumdur. abd'nin afganistan'a askeri eyleminde "kuzey ittifakı" ve "nato güçleri" yanında türkiye afganistan'da askeri olarak etkin olmuştur. 2003-2006 yılları arasında hikmet çetin nato'nun en üst düzey sivil başkanlık görevini sürdürmüştür.
afganistan savaşı abd için yenilgi olarak anılacaktır. abd afganistan'a askeri güçle saldırısındaki hedefini abd içinde de, küreselde de inandırıcı kılamamıştır. afganistan içindeki ayrımlarda geniş kitlelerin uyumlu desteğini kazanmakta başarısız kalan abd "kurtarıcı" değil işbirlikçileriyle işgalci güç konumunu aşamamıştır. abd tarihinin en uzun süreli askeri eyleminden geri çekilme düşüncesi de, tasarımı da, uygulaması da uzamıştır. askeri baskı, gündelik yaşama karışma ve toplumu abd/ab istekleri ve yaşama biçimlerine dönüştürme çabaları abd'yi afganistan'da yenik durumuna düşüren temel sorundur.
öyle görünüyor ki, abd askeri çatışmayla yenik durumuna düşmeden afganistan'dan ayrılma eyleminde kararlıdır. abd'nin afganistan'a gidişte ve afganistan'a girişte yeterince düşünme hazırlığı olmamıştır. abd'de yaşanan beklenmedik saldırı ve küçük düşücü eyleme tepkide orantı aşırılığa dönüşmüştür. barış götürücü ve toplumsal barışı sürekli kılıcı eylemlerden çok afganistan'da ayrımcı ve arındırmacı abd varlığına tepki dinmek bilmediğinden öteye işgal uzadıkça afganistan'ın geleceğini belirleyecek gücü bulmayı başarmıştır.
abd çekildikten sonra ne olur? abd sonrası afganistan'da abd'ye karşı yenik konumundan kazanmış durumunu gerçekleyen güçlerin belirleyici olacakları açıktır. abd'yle işbirlikçi güçler abd'yi afganistan'da huzursuz kılan güçlere abd/nato ayrıldıktan sonra direnebilirler mi?
afganistan'da abd işgalinden önce sovyet işgali ve çekilişi yaşanmıştır. sovyet gücü savaşmadan ve yenik ayrılması sonrasında sovyetler birliği'nin rus güçleriyle işbirlikçi olanların sonu afganistan için abd güçlerinin çekilmesi sonrasında da yaşanacak mıdır? abd'nin afganistan'da askeri üstünlüğü dışında afganistan'ı dönüştürmede zoryönetim dışında kalıcılığı var mıdır? abd'nin kendi içinde bu soruların yanıtları anlamını çoktan yitirmiştir. afganistan sovyet işgali'nin sonlanması sonrasında yaşananların yinelenmemesi abd'nin tek başarısı olacaktır.
2001 ekim'inden bu yana 2021 eylül'ünde gerçeklenecek abd'nin askeri güçlerini tümüyle afganistan'dan çekmesinin abd'ye etkisi belirleyici olmayacaktır. sorun afganistan'da yönetimin nasıl ve kimlerin belirleyeciliğinde yaşanacağındaki belirsizliktir.
sonuçta, afganistan içinde savaş durumunu bitirecek ve afganistan'ı yönetecek gücün dayanakları afganistan dışında var mıdır? sovyet işgali sonra yönetimi belirleyenlerin yanında abd/nato vardı. abd/nato işgali sonrası afganistan'la birlikte davranacak rusya, çin, iran ve türkiye afganistan'da içsavaş ve kargaşayı önleyecek güçte midirler?
türkiye'nin afganistan'da 2001'den bu yana sürmüş varoluşu savaşta görev almamıştır. afganistan'dan abd/nato'nun çekilmesi sonrasında türkiye savaş gücü olarak afganistan'da olmayacaktır. türkiye afganistan'daki barışın kurulması ve korunması konusunda yeterince etkili olacak mıdır?
türkiye afganistan'da daha kalıcı ve etkin bir güç olarak ne zamana değin afganistan'da olacaktır? afganistan'daki barışın kalıcılığı da, sürekliliği de türkiye'nin afganistan toplumunun çoğunluğuyla birliktelikler kurabilmesinde gizlidir. o gizil güç türkiye'nin gücü olur.
2 temmuz 2021, college station, texas.
