abd'yi belirleyen yasaların üstünlüğüdür. yasaların ölçüye vurulduğu anayasa, tarih boyunca, tartışmalı olsa da, anayasallık tartışılmazdır. abd'de anayasanın ve yasaların değişebilirliği abd'de hukukun, adaletin gücüdür. anayasanın özüne sözüne aykırılık olmaması yasaların temelidir. bunun yürütülmesinin de yargı gücünün bağımsızlığı temelinde olmasının tartışılmazlığıdır. adalet yasalarla belirlenir ve yasaya aykırılık tartışması en alt yargıdan en üstteki yargıya değin tartışılabilir.
abd'de kurumlar güçlüdür ve sarsılması zordur dendiğinde, abd'ye özgü, bilinen bir gerçeği yinelemiş oluruz; yeni ya da önemli bişey söylemiş olmayız. tüm bu bilinenleri yinelemekle bir yere varılmadığı da abd'nin değişmez gerçekliğidir. anayasa da, yasalar da, işleyiş de sürekli tartışılır ve çatışmasız değildir. tartışmanın varlığı ve sürekliliği iki yanlı meclisle gerçeklenir. yasaların değişebilirliğiyle yeni durumlara uyarlı yeni yasaların oluşması için vardır yasama kurumu ve işleyişi.
abd'de başkanlık denetlenebilir güçtür. anayasanın ve yasaların denetimi dışında başkanlık olmaz. başkanlıkta ya da başkanlık gücüyle "keyfilik" önlenebilirdir.
abd anayasasını oluşturan anayasa meclisi'nin, 1787 yazboyu çalışmalarında, enaz tartıştığı yasamanın gücüdür. yasamanın yasa koyma, yasaları değiştirme gücünü yargı gücüyle ve sonsöz olarak anayasa mahkemesi kararı ile oluşturmak da uzun tartışmalara neden olmamıştır 1787'de.
1787'de ve o gün bugündür ençok tartışılan başkanlık gücü, başkanın yetkileriyle kısıtlanması olmuştur. 1787'de, ençok tartışılan ve tartışmanın bitmeyeceği anlaşılan başkanlık kurumu o günkü tartışmalarda enson uzlaşılan güçtür.
abd'de kurumların oluşturulması tartışmaları da, kurumlaşma da uzun süredir yürürlüktedir.
1787'den bu yana yürürlükteki başkanlık kurumu da, başkanlar da hep tartışmalı olmuştur. yürürlükteki en uzun yazılı anayasallık ve yasaların üstünlüğü düzeni zayıflıkları içermez diyemeyiz. başkanlar tartışılır oldukça, az da olsa, başkanlık kurumu da tartışmalı olur.
tartışmanın adı ve işleyişi de siyasettir. siyaset soyut sözler toplamı, toplum içindeki karşıtlıkların temsilciliği olduğunca tartışmalarda yerini ve kararını belirleme temelinde yürür. kurumlar daha zor değişirken, kurumları korumak ve geliştirmekle yükümlü siyasilerin değişimi daha sıklıkla ve kolayca yaşanır.
günümüzde ya da daha somut deyişle 2016'dan bu yana trump'un başkanlığı ve başkanlığın seçimi ve başkanlığın yürütülüşü, abd tarihi boyunca yaşandığından daha çok tartışmalıdır. ayrıca şunu da saptamalıyız: son elli yılda, daha önceki yüzelli yıla göre, başkanlar daha çok tartışmalı konumdadır. sırasıyla nikson, reagan, clinton ve şimdi de trump başkanlıkta anayasaya, yasalara aykırı görevini kötüye uyguladığı ve "keyfilik" yaptığı suçlamasıyla karşı karşıya kalmıştır.
abd, görünürdekine ve söylenegeldiğine aykırı olarak yayılması sonlanmış demeyelim ama, sınırlarına erişmiştir. abd yayılmasının kendi sınırlarına dönüşü kolay olmayacaktır. abd'de içe dönüş çoktan yaşanmaktadır ve geriye dönüş durmayacaktır. abd'nin yayılması ve yayılmacılığı güçlü yaşanmıştır. abd'nin geriyi dönüşü başarmasını güçsüzlük olarak sayma yanlışlığında olanlar ve olacaklar çoktur. abd bu yüzyılda yayılmasından geriye dönerek ve içinde yaşayarak gücünü sürdürebilir. abd içine dönmeyi başaracak güçtedir. abd içine dönmeyi başaracaktır demek abartılı ve yanıltıcı olur.
abd dışarıda yayılmasını korumak ve yayılmacılıkta kararlılık gösterirse, abd içinde gerilimler ve iç çatışmalar abd'deki birleşikliği güçsüz kılar.
4 ekim 2019, college station, texas.
