abd'de 2020 erken başladı ve seçim süreci uzunca sürecek. önce, olmaz diyenler; seçildiği gibi görevden alınır bekleyenler cumhuriyetçi trump'a saldırılarında sonu zorluyorlar. sorun ne?
cumhuriyetçilerden. trump'ın görevden alınmasına, açıktan, demokratlara katılan yok. bu durum değişmediği sürece trump'ın görevden alınmasının tek yolu 2020 seçimleridir. kısacası, demokratlar, mecliste, 2018 ara seçimleriyle çoğunluk konumunu, trump'ı görevden alma baskısına dönüştürmekle 2020 seçimlerinin gündemini belirlediler. demokratlar için kaçınılmaz görünen bu durum, 2020 seçimleri sonrasında, 2020 seçimleri sürecinde olduğu gibi çoklu tartışmayı yaşatacaktır.
abd dışının az anladığı ve uzak kaldığı şudur: abd'de seçimler belirleyicidir. yasama, yürütme ve yargı eşdeğerde güçtür ama, yasama belirleyicidir. nedeni de açıktır: yargı ve yürütmenin meclisleri yoksayması ya da görevden alması geçersizdir ama, yargı üylerinin ve yürütmenin başı olan başkanı görevden almak meclislerin (yasama) anayasal gücüdür. ayrıca, görevden almanın başlatıcısı da, sonlandırıcısı da meclislerdir.
sonuçta, abd yasamasında yürütmenin başını görevden alma yetkisi ve görevi meclislerde ve seçimle belirlenir. meclislerin yarısı demokrat, yarısı da cumhuriyetçi konumdadır. cumhuriyetçiler başkanı demokratlara teslim etmemekte kararlıdırlar. demokratların cumhuriyetçilerin trump konusundaki direnci yıkılır mı? bugün için demokratların sorgulama gücü vardır ama, yargılamayı sonlandıracak güçleri yoktur.
abd tartışmalarla içine dönüktür; bu duruma trump'ın seçimiyle ve 2016'ta gelinmedi. abd, 1990'larla dışarıda sürdürülmesi ve korunması olanaksız yayılmayla yirminci yüzyıl'dan kalma, avrupa ve asya'da barışı korumada, pahalı desteklerden çekilme karşıtlığında sona doğru ilerliyor. bir yandan yeni yayılmalardan gerilerken, öte yandan da avrupa ve asya'daki direnme noktalarını yerele devretmeyi sonlandırma tartışmasını eyleme dönüştürmeye uğraşıyor. abd'nin almanya'dan, kore'den ve japonya'dan çekilmesi kolay değildir ama, hem zorunludur, hem de kaçınılmazdır.
abd'de içeride yaşanan, abd'nin 21. yüzyıl'daki ve sonrasındakini yerini belirleyecektir. siyaseti kişilerin doğası ya da davranışı noktasından ötesini düşünmeyenler için abd anlaşılır değildir. bush'a, trump'a sövmek ya da alay etmek abd'ye ve abd siyasetine bilgiçlikle yaklaşmaktır. bush ve trump'ın ardındaki cumhuriyetçiler bush'tan ve trump'tan daha çok karmaşıktır. abd demokratları da öyle gözü kapalı akıllılar cephesi ve odağı değildir.
abd'nin içine dönük dışarıdaki yayılmasından geriye dönüşte suriye ve afganistan önemli dönemeçler olacaktır. abd, türkiye'nin dışında desteği olmadan suriye ve afganistan'dan geriye çekiliyor. abd'nin geriye çekilişinde cumhuriyetçiler, demokratlardan değişik yaklaşıyorlar. trump'ın görevden alınması ya da alınamaması trump'ın yaşamında ya da seçilmesi sürecindeki rezillikleri sorunu değildir. abd'nin dışarıda nasıl konumlanacağı ve konuşlanacağı abd'deki cumhuriyetçiler ve demokratlar karşıtlığında belirlenecektir. trump olsa da, trump gidince de bu durum değişmeyecektir.
türkiye'de abd'nin üst düzeylerde yakından izlendiğini düşünmeliyiz. öyle görünüyor ki: türkiye, suriye yönünde sınırlar ötesinde, suriye'de ve sonrasında ırak'taki değişimlerde yerini alacaktır. türkiye'nin suriye'de ve ırak'ta yeralışı önce 31 mart sonuçlarıyla ve sonrasında da 2020 abd seçimleriyle belirlenecektir. arada, bu durumu değiştirecek rusya, ab ve çin ne yapacaktır?
8 mart 2019, college station, texas.
