türkiye'de değişim olabilmesi için koşullar ağırdır. önce olamazları olursa diye sıralamalıyız.
24 haziran seçimleriyle akp-mhp birlikteliğinin seçimleri "tartışmasız" kazanması gerekir. ayrıca, akp-mhp birlikteliğinin, yüzde ellinin üzerindeki oyçokluğundan da güçlü çıkmaları gerekir seçimlerden. daha da önemlisi, istanbul, ankara, izmir'den öteye, neredeyse, tüm büyük şehir belediye yerelliklerinde, 24 haziran'da, yüzde ellinin üzerinde değilse de, herbirinden, yüzde kırkların üzerinde oyçokluğuna erişmesi gerekir akp-mhp birlikteliğinin.
yukarıda sıraladığım olması gerekenlerin olmazlığı bugünün gerçekliğidir. seçimlerle akp'nin iktidarı değiştirici kullanabileceği geride kalmıştır. akp, seçimleri zorla kazanır ve zoryönetimi ağırlaştırmaktan öteye değişim getiremez.
24 haziran seçimlerine: "uyum yasaları" diye ne olduğu ya da olup olmadığından öteye olup olmayacağı da bilinmezliğin eşiğinde gidiliyor. "seçimi kazandım/k" yetmeyecektir. özgür, adil ve açık seçim sonuçları da inandırıcı olmayacaktır.
türkiye'de seçimlere üç temel cepheleşmeyle gidiliyor: ak-mhp birlikteliği, chp-ip-sp-dp birlikteliği ve hdp (kendi içindeki bileşenlerin ortaklığı). ayrıca, seçimleri belirlemekten uzak küçüklükler var.
akp-mhp birlikteliği, kendi dışlarındaki, tümüne, her konuda öfkeli, kızgın ve aşağılayıcı yaklaşımdadır. chp'nin birlikteliğinde öfke ve nefret: akp-mhp birlikteliğinin türkiye'ye uçuruma getirdiği ve uçurumdan aşağıya kıyama gidileceği korkusuyla korkutmacasındadır. chp bileşenleri için, hdp ortaklığı da uzak durulası bir toplumsallıkla siyasilik oluyor. hdp ortaklğı içinse: akp'ye karşıtlık açıktaysa da, seçim sonrası uzlaşım arayışından tümden kopmamak yanlısı siyasilik de açıktadır. chp'nin yönetim düzeyinde değilse de, toplumsallığında, hdp'ye yakınlık yoktur. chp hdp'yle birlikte yaşama siyaseti aramazken, hdp'nin de chp'ye karşıtlığı uzlaşmazlık düzeyindedir.
akp-mhp birlikteliği için: chp temel karşıtlık olurken, sp ve ip'i chp'den toplumda yalıtmak birincildir. akp-mhp'nin oylarını çoğaltmada kazanmaya uğraşacağı seçmenler, sp ile ip içinde ve ardındadır. hdp için: oy kazanacağı toplumsallık chp'de vardır. chp'nin hdp'den kazanacağı toplumsallık yoktur. chp, için seçimlerde en önemli beklenti: yüzde yirminin üstünde oyçokluğuna erişmekle, akp-mhp birlikteliğinin yüzde elliyi aşmaması için, ip ve sp'nin, akp-mhp birlikteliğinden olabildiğince oy kaydırmasıdır.
her seçimde olduğu gibi, bir önceki seçimler başlangıçtır. bir önceki seçim bilinendir. bilinmeyen ise, son seçimden bu yana toplumun nasıl geliştiği ya da değiştiğidir.
son seçim derken: 2014 cumhurbaşkanlığı oylaması mı; 7 haziran 2015 mi (yoksa, zorla yenilenen 1 kasım mı); 16 nisan 2017 anayasa halkoylaması mı? bunların herbiri ve o seçimlerin belirlediği ya da belirleyemedikleri 24 haziran için temeldir.
akp açısından: 2014'ten bu yana yaşanan oylamalardan, yüzde elliyi aştığı 2014 cumhurbaşkanlığı seçimiyle, 2017 anayasa değişikliği için halkoylaması sonuçlarıdır. akp'nin yüzde elliyi aşabildiği 2014 cumhurbaşkanlığı seçimiyle, akp-mhp birlikteliğiyle kazanılan 16 nisan 2017 sonuçlarında %52'nin daha üstüne erişmişlik yok. 2014'te tek başına yüzde elliyi aşan akp, 16 nisan 2017'de mhp'yle birlikte ancak o oyçokluğuna erişti. genel seçimleri incelediğimizde, görünen odur ki; 2002, 2007, 2011 ve 2015 (7 haziran ve 1 kasım) oylamalarıyla akp, bugüne değin yüzde elliyi hiç aşmadı. chp ise, 2002'de yüzde yirmiyi ancak zorlarken, 2007, 2011 ve 2015 seçimlerinde yüzde yirminin üstünde ve yüzde 25'te kararlı durdu.
akp'nin de, chp'nin de yanına birliktelik araması hem gerektir; hem de yeter değildir. akp'nin kendinden eksilmelerini mhp'yle koruması doğaldır. chp'nin de, yüzde yirmibeş ile belirleyici olmayacağı açıktır.
birliktelikler genellikle a+b olarak gerçeklenmez. a'dan ya da b'den eksilmeler olağandır. buna aykırı olarak kimi birlikteliklerin olabilirliğini düşünmek de zordur. somutta söylersek: akp, bugün için hdp'yle olamaz; hdp'yle birliktelikte, akp'den eksilmeleri, hdp'nin kattıkları yerine koyamaz. benzeri biçimde, chp'nin hdp ile birlikteliğinden, chp'den kopanların, chp'yi bitirmesi sonucu da doğabilir. nasıl ki, sp akp'den kopanlarla akp'li hiç olmayacakların ayrılığı ise ve birlikte davranmaları olanaksız ise; ip de mhp'den kopanların ve bir daha, kısa sürede, mhp'yle olmayacakların ayrılığıdır.
kimi durumlarda arınmalar ve ayrılmalar, kalanları da, ayrılanları/atılanları da eksi yönünde etkileyebilir ya da birini ayrıldıklarından da öteye ötekilerden toplayacaklarıyla çoğaltabilir. yine bugünün somutunda: ip, mhp'den kopardıklarından öteye akp'den de koparabilecekleri varsayımıyla ortaya çıkmıştır.
her seçim kendine özgü bilinmezleri içerir. son söz seçmendedir.
oysa, özellikle türkiye'de, seçmenlerin oy kullanımında seçmenin değil de, seçmenlerin üstündeki akılların/ellerin etkisi olduğu varsayılır, inatla öngürülür ve değişmez önyargılarla yinelenir. 24 haziran seçimleri konusunda da, seçmenlerin oylarından, katılımından önce ve dışında güçlerin belirleyici olacağı konusundaki kestirmelerle, öngörüler seçimler öncesinde de, seçimler sonrasında da değişmeyecektir.
bugün en büyük soru, her seçimin değişmezidir: seçimler özgürce, serbest katılımla gününde yapılacak mıdır; seçimlere katılım belirleyici olacak mıdır; yoksa, dışarıdan akıllar/eller karışır mı?
seçimlerin sonucu: önyargıları, öngörüleri değiştirici olur mu?
4 mayıs 2018, college station, texas.
