türkiye, 1945'ten sonra en büyük değişimini yaşar mı? eksen kayması diye erkenden ve doğru olarak öngörülen değişim, hızla oluşuyor diyebilir miyiz? değişim olmaz demek için yeterli verimiz yokken; olabilir demek için veriler artıyor. bir yandan ab, türkiye'yi biçimlendirme yönünde istemlerinden, yaptırım dayatmalarından gerilemezken; onun gündelik söylemi ve akp içinden sessizlikle ab'yle karşıtlaşma dinmiyor.
değişim olurdan önce şunu gözlememiz gerekiyor: o, kendini, ab ile kısıtlanmış ve özgürlüğü yokedilmekle tehdit edilmiş sayıyor. bu açık ve orta yerde yaşanıyor. ab, o diye, türkiye karşıtlığına dayanak bulmuş davranıyor. ab'nin ondan beklentisi olmaması önemli değildir; ab'nin türkiye'den uzak durmak istemesi daha önemlidir. ondan sonrasında da, ab ilişkileri zora girmektedir. bu arada, türkiye'de sayıları yüksek olan, ab yanlısı yurttaşların kuşkulu sessizlikleri onu yalnızlaştırıyor. o ab'ye karşı diye anlamsız bir oyun süregidiyor.
ab'yle ilişkiler düğümlenme yönünde gelişirken, abd'deki yönetim değişiminden umutlanmak ise ikinci yanlışı getiriyor. 20 ocak'a değin yetkisi ve etkisi olmayacak trump başkanlığı ile olumlu, umutlu beklentiler ne oluyor? obama, abd'yi ırak'tan uzaklaştıracak ve ortadoğu'da sevilir, güvenilir, inanılır bir "müttefik" yapacak beklentisinin "arap baharı" ile hızla yozlaştığı yaşanan gerçeklik oldu. ırak, barışa ve uzlaşıma erişecek derken; mısır'da, libya'da, yemen'de ve sonunda suriye'de, ırak sorunu derinliğinde, insanlık için, kara günler yılları buldu. obama ortadoğu'da yenildikten öteye, obama'yla güç olduğunu sananlar da yeniktir. en başta da o. obama'nın yenilmesi, onun yenilmesi önemlidir ama, daha da önemlisi, abd ile türkiye'nin yenik durumda olmasıdır.
obama ile birlikte olmakla türkiye'nin çıkarlarını arttıracağını umanlar, şimdi de, trump'la yeniden benzeri beklentilerdedir. yanılıyorlar; yanıldıklarını anladıklarında ikiyüzlü abd, demokrati da od, cumhuriyetçisi de o tepkisi kurtarıcı olmaz. önemli olan ynılgıyı öngörmektir. obama'ya karşı olmayacak umutlanmada türkiye'nin abd'yle olmasını isteyenlerden de destek vardı; bugün trump bilinmezliğinde, akp yapayalnızdır.
abd, 20 ocak'tan sonra cenevre-2 ile viyana'yı geçerli kılacak uzlaşıma varırsa ne olacak? suudiler'in ve türkiye'nin de lozan'da olmasının geçerliliği anında sonlanır. türkiye, suudiler'le birlikte, abd-rusya uzlaşımına hayır dese ne olur? ortadoğu karmaşası türkiye'nin gündeliği olur. abd/ab ve rusya'nın desteğiyle onun gitmesine aracı ve destek olacak çok olur. o, bunu göze almış görünüyor; türkiye ise bunu sessizce izliyor.
başkan trump onunla uzlaşır mı? obama neden uzlaşamadı anımsayalım: abd suriye'ye girecekti ve türkiye de, suriye'nin geleceğini belirlemede, ırak'ta göstermediği kolaylığa aracı olmanın sonuçlarından yararlanacaktı. obama'nın abd'sinin beklentisi ise açıktı: türkiye girmek zorundadır ve türkiye önden, abd/ab de arkadan yörenin biçimlenmesini sağlayacaklardı. türkiye değil ama, o, 2012'de, abd'nin önünden girmeyeceğini gösterdi. 2013'le türkiye'nin abd ilişkilerinin geriliminden öteye yörenin içinden çıkılmaz kargaşası obama'yı ve onu yenik duruma getirdi.
abd, trump'la suriye'ye girse türkiye'nin beklentileri boşunadır. abd, trump'la suriye'de rusya'ya birlikte olmayı denerse, türkiye'nin de yararına gelişim beklenmemelidir. akp'nin türkiye'de gündemi değiştirmekle zaman çalması da; dün birlikte olduklarını, hapislere doldurması da musul ve halep'te yalnızlığı ve boşunalığı değiştirmeyecektir. türkiye için, rusya'nın halep'te istenilene varamamasıyla musul'da abd'nin yenik olması durumunda güç göstermek fırsatı olabilir. o durumdan da akp'nin yararlanacağını bekleyemeyiz.
trump'la abd'nin konumu neden değişsin? trump'la değişebilir olanı, rusya'yla biliktelik aramak olacaktır. türkiye, önden gidelim desse de o koşullar değişmiştir. musul'da ve halep'te abd ile rusya'nın kısıtlarından öteye etkisiz olmamız budur. başkan trump'la abd değişebilir ama, onun zayıflığından, türkiye'de, güce çevirecek bir değişim beklemek yanıltıcıdır.
abd, türkiye'nin yararına değil, abd'nin yararına, türkiye'yi, suriye'de, ırak'ta ister. obama'dan çok trump, abd çıkarlarını türkiye çıkarlarından öncelikle koruyacaktır. türkiye'nin abd'den beklentileri boşunadır ve karşılığı olmayacaktır. abd'nin türkiye'yle birlikteliğinden, türkiye'nin abd'yle olması olabilir. o yanılıyor ama, türkiye'yi ve abd'yi yanıltamaz. ayrıca, türkiye'nin, rusya'yla da abd/ab'ye karşı çıkması geçerliliği olmayan düştür.
2013'le hızlanan yalnızlıktan, sonunda içte iktisadi yaşamda zorluklar akp için üstesinden kalkabilmesi zor olacaktır. burada da önce bir anımsamaya gerek vardır: 2002'den bu yana, 2013'le durmaksızın yinelenen türkiye'nin iktisadi güçsüzlüğü beklentilerinde olanların beklediği günde miyiz?
soruyu daha açık sormalıyız: yaşanabilir iktisadi zorluklar, akp'nin yanlış siyasetlerinin sonucu mudur? evet; akp'nin yanıltıcı, yanılsamacı iktisadi öngürülerinin gerçekliğinin temelsiz oluşu açıktı. şurası ise bugün, yeterince açık değildir: akp'yi küçültücü ve geriletici abd/ab zorlaması yok mudur? akp'yi gerileten gücün, yarın, türkiye'nin kurtarıcısı güç olmayacağını unutmadan, iktisadi duraklamadan umutlananların yersizliğini de, bir an için, akıldan uzak tutmamak gerekir.
18 kasım 2016, college station, texas.
