abd ile rusya, suriye içsavaşı'nı durdurmak için neden yetersiz kalıyorlar? öncelikle, abd'nin de, rusya'nın da içişlerinde sorunsuz olmadıklarını görmek, anlamak ve bilmek gerekir. çoklarınca sanıldığı gibi nükleerin çokluğu küresel egemenlik için yeterli değildir. nükleer güç saldırıdan çok savunmada etkindir. nükleeri olmadan savunma, 20. yüzyıl'ın ikinci yarısından sonra olanaksızdır. ülkelerin parçalanmadan savunma yapabilmelerinin önkoşulu nükleer güç olmalarıdır.
abd ile rusya hem birbirlerine saldıramaz; hem de, nükleer güçleriyle egemenliklerini, küreselin sorunlarında, çözümleyici ve belirleyici olarak kullanamaz. tarihin değişmez kurallarından olan birleşiklikler zorunludur. enson, hitler almanya'sı, cılız italya birleşikliği dışında, tek başına yayılmacıydı ve sonunu önleyemedi. abd uzun süre "süper güç" olarak birleşiklerini doğru kurduğu ve koruduğu sürece yayılabildi ve egemendi.
1989 sonrası abd, tek "süper güç" olarak yaşıyorsa; birleşikliklerini yerinde ve geçerli kurduğundandır. rusya'nın da, soğuk savaş süresince birleşiklikleri geçerliydi. soğuk savaş dengesi de oydu. 1989 sonrasında, abd birleşikliklerini arttırırken rusya hızla yitirdi. ortadoğu’da çok az yerde olabilen rusya’nın tümden yokedilmesi olarak başlayan 1990’lar ortadoğu savaşları sonunda suriye’de tıkandı.
abd’nin, rusya’nın ortadoğu’daki varlığını yokederken geliştirdiği birleşiklikler, devletler düzeyinden çok, soğuk savaşta güç olamamış devletçik özlemcileriyle olmuştur. devlet geleneğini ve gücünü koruyanlarla karşıtlaşma uğruna da olsa devletçiklerle, abd, sonunda, kazanır mı? soruyu, öteki türlü sorarsak: rusya ortadoğu'da yitirdiklerini yeni birleşikliklerle yeniden kazanır mı? bu ana sorunda şunu da atlayamayız: abd ile rusya yeniden soğuk savaş benzeri birliktelikte uzlaşabilir mi?
"suriye" odağından ya da çıkmazından gelişmiş cenevre ve viyana uzlaşımları sürekliliğe varır mı? bu sorunun suriye ve ırak yönetimleri dışinda türkiye ve iran bağlantıları belirleyici olacaktır. rusya, iran ve türkiye'yle olabilmeyi suriye ya da ırak için dğişinmiyor. rusya için çıkmaz açıktır: suriye'de olamayacak rusya daha ilerisinde rusya içinde de olabilmekte zorlanır. abd içinse, ortadoğu'da olamamak, ortadoğu'da rusya olmadığında varoluşsal değildir. abd için sabır ve uzun süreli bekleyiş önemli sorun değildir. 1989 sonrası abd ortadoğu'da 1989 öncesinden yaygın ve güçlüdür.
rusya iran ve türkiye'yle olabilir mi? 1990'dan bu yana abd'nin oldurmamakta kararlı olduğu budur. abd türkiye'yi rusya ve iran'ın yanınan atmamakta akıllı davranırken, soğuk savaş'ta son yitirdiği iran'la birleşikliğini yenilemekte kararlıdır.
kısacası, abd ve rusya ortadoğu konusunda uzlaşırsa, nükleer olamamış türkiye ve iran'ın ortadoğu'da olası belirleyiciliği zordadır. abd ve rusya uzlaşmadığı sürece: rusya, iran ve türkiye'nin ikisiyle birlikte olarak abd'yi ortadoğu'da uzlaşıma zorlayabilir. abd için de benzeri geçerlidir: abd türkiye ve iran'la birlikte olabildiğinda ortadoğu'daki savaş rusya'nın içine taşınır. rusya'nın cenevre'de abd'yle olması ya da türkiye ve iran birliktelikleri arayışları, rusya'nın varoluş sorunudur. rusya'nın esad'ı koruması ya da suriye'de varolması rusya'nın birleşikler kurmadan kalıcı olması düşünülemez. abd'nin de bağdat, şam, tahran ve ankara'yı rusya'ya karşı yanında bulmasını ancak ve ancak devletçikler siyasetinden caymasıyla olabileceğini düşünmeliyiz.
türkiye'nin cerablus'tan el bab'a yürüyüşünde abd ve rusya'nın yanında olmaktan önce abd ve rusya'nın türkiye'yle olabilmekteki zayıflıklarını görmek birincildir.
16 eylül 2016, austin, texas.
