büyük ağızlardan eksilmeyendir: gereken yapılacaktır. gereken nedir tartışılmazsa ve yapılması gereken yapılmadığında sorumluluk yüklenilmezse sözler anlamsızlaşır. büyük ağızlardan büyük sözler çokluk anlamsız boşlukta kalmaktadır.
türkiye'nin halep ve musul dışında yaşaması cumhuriyet tarihiyle denktir. cumhuriyet tarihi süresince, cumhuriyet güçlerini, musul ve halep'i türkiye dışında bıraktı diye eleştirenler: sonunda, güçsüz iktidarlarıyla ve dış siyasetleriyle musul ve halep'in türkiye'yle olmazlığını yaşattılar. onlara sorsanız halep ve musul'dayız ve günü geldiğinde gereken yapılacaktır. oysa hep biliyoruz ki, türkiye'de ne gereken konusunda ne da yapılacak olanın gereken olduğunda uzlaşıklık vardır. o olduğu sürece de uzlaşım düşünmenin temelleri yokedilmiştir.
türkiye'nin kuruluş sınırları içindeki güvenliğinden kuşkulu olanların korkulu beklentisi anlaşılırdı ama, temelleri yoktur. türkiye sınırları içinde güçtür ve sınırları dışında güç gösterememiştir. türkiye cumhuriyeti'nin sınırlarının güvencesinde yeterince tarihsel birikim vardır. cumhuriyet öncesi, abdülhamit'in zamanında, koşulların gereği olarak ingiltere ile rusya karşıtlıklarında birine karşı ötekisiyle olma yanlısı siyasetin getirdiği ittihat etkinliği olmuştur. ittihatçı muktedirlerin ingiltere de, rusya da olmazsa almanya olurcu siyaseti ise içte dışta yıkım olmuştu. savaş dışı kalarak da güç olunamadığını, savaşın içinde içerideki güçsüzlüğü dış güçlerle destekleme siyasetlerine tepkidir istiklâl savaşı ve sonuçları. atatürk siyaseti kısaca içeride ve dışarıda savaşçı görünmekten uzak kalınarak güçlü olunduğunun tarihidir.
atatürk sonrası inönü siyaseti, dinmeksizin, gününden yakın zamanlara eleştiri odağı olmuştur. türkiye 1939 öncesinden daha güçlü değildi 1945'te ama, savaş dışı olmanın getirdiği gücü menderes-bayar siyasetleri mirasyedi gibi hızla tüketmişlerdir. 1950'lerde soğuk savaş koşullarından ezik siyasetlerden kalanlar mısır, cezayir ve bandung yalıtılmışlıklarıyla ulustan gizlenmiş ikili antlaşmalar olmuştur. kıbrıs konusundaki kazanım ise menderes ve zorlu'nun acılı sonlarını etkilememiştir.
bunları anımsamanın ne gereği var diyemeyiz. günümüzde, akp'nin, abdülhamit siyasetleriyle ittihatçı siyasetler gelgitinde siyasetsizlikte tıkanmayı anlamaya yararlıdır. günümüz koşullarında rusya'yla abd'ye karşı, abd'yle rusya'ya karşı abdülhamit siyasetleri yürümemiştir. günü geldiğinde abd ile rusya'nın "cenevre uzlaşımları" olmaz varsayımıyla beklentisi gerçekliğe yenilmiştir. abd'yle olup ırak'ta musul ve suriye'de halep kaparız ittihatçılık siyaseti de yapılamamıştır. ittihatçı dikta ile akp'nin aşamadığı demokrasi kısıtlarının işleyeceğini akpliler de, akp karşıtları da benimsemekte zorlanmaktadır. inönü'nün 1940 koşullarında esip gürlemeden sürdürdüğü siyaseti; onun esip gürleyerek yaşatmak yanlışlığının getirisi ırak'ta ve suriye'de bitmeyecek savaşların körükleyiciliğine katkı olmuştur.
rastlantı değildir davutoğlu geride kalmıştır ve suriye, ırak ve rusya siyasetleri değişecek mi gündemdedir. sonrasında mısır ve abd/ab siyasesetleri de 2002'den 2013'e değin sürdüğüne dönebilir.
günümüzde sorun akp'nin yenildiğinin, tıkandığının anlamlandırılmasından ötesidir. akp'yle başlayan siyaseti onsuz akpli ya da akpsiz yürütme yeniden örgütlenme arayışları güç olur mu? bilmiyoruz. bildiğimiz akp'nin abd/ab'li yalandan birlikteliğinin türkiye'ye getirisi olmadığıdır. bilemediğimiz ise yeniden 2002-2011 özlemcilerinin tükendiği varsayımının yanıltıcı olduğudur.
anayasallık yazılı olan kurallara göre değil de onun kendince tanımladığına ve akp'li izlerlerin sorgulamadan benimser göründüğü biçimde yürüyor. ne güne değin derken: 2011'de onda "keramet" görmüşlerin bıkmaksızın sürdürdükleri sana kalmaz yinelemesinin inandırıcılığının boşlukta kalmasını atlayamayız.
ırak'ta felluce'de bir haftayı aşkındır süren ışid'den arındırma nasıl gelişir? türkiye olmadan abd özel harekâtçıları sonucu belirleyebilir mi? felluce'de özlenen arınma gerçeklese de musul'da, rakka'da da gerçeklenir nasıl diyebiliriz?
abd'de cumhuriyetçiler inandırıcı olmasa da donald trump'un başkanlık adaylığını benimsemede demokratlar'ın hillary clinton'da toplaşmasından öndedir. bakalım abd'de enson 1968'de yaşanmış siyasi çirkinlikler abd sokaklarında yaşanacak mıdır?
3 haziran 2016, college station, texas.
