akp iktidarının üç dayanağı vardı: 1. tıkanmış pazarla gelir dağılımında düzenlemeleri denetim içinde sürdürme; 2. güneydoğu'da isyan durumunu sonlandırma; 3. abd/ab ilişkilerinde türkiye içindeki tepkileri geriletme.
akp iktidarının sürdürülmesi yolunda içeride, dışarıda iki yaklaşım oluştu: 1. abd/ab'yle uyumludurlar (daha da ötesi onların aracıdırlar); 2. günü geldiğinde, ortadoğu'da sınırların yenilenmesinde, lozan'dan bu yana direnilen ve gerilenmeyen konumdan (tartışmalı musul/kerkük'te) ödün verecektir. arada, kıbrıs'ta da, yeniden türk yanı tek devletin içine çekilirse, akp, türkiye cumhuriyeti'ni kimilerine göre kökten yenilemiş, kimilerine göre de yanlışlarından arınarak olması gerekene dönüştürmüş olacaktı.
bunlar tasarımdan öteye uygulanmaya geçtikçe akp'nin dayanakları yetersiz kaldı ve türkiye cumhuriyeti kuruluşundan bu yana en gerilimli evresine vardı. nereden başladıkla neredeyizi düşünürken bunları anımsamak yararlıdır.
özellikle, abd'de obama'nın başkanlığıyla, günü geldi ve akp'yle türkiye cumhuriyeti nitelik değiştirir varsayıldı. akp'nin siyasal olarak temelleri cumhuriyet'e direnmiş ve yeraltından yaşam bulmuşlardı. cumhuriyet'in kurulduğundan bu yana üç siyasetle uzlaşmazlığı çözülmedi ve karşıtlaşma süregitti: 1. islâma dayalı siyasetçilik, 2. bağımsızlıkçı isyancı kürtçülük, 3. komünist/liberal ulusallık karşıtlık.
cumhuriyet tarihinin bir anında, 2002'yle bu üç siyaset, türkiye'nin 2002 koşullarında akp'ye dayanak olanlar 2002'de değil ama, 2007'de içiçeydiler. 2002'den 2007'ye islâma dayalı siyasetçiler liberalleri ve kürtçüleri yanlarından buldular. akp'yle uzlaşımdan çok, akp'nin cumhuriyet karşıtlığının olanaklarından uç bulacaklarını sanan abd/ab desetekli liberaller ortalığı kapladılar. akp, önceden tasarlanmamış ve akp'yle uyumluluğu olmayan bu cılız yan destekleri akp'ye zarar vermediği varsayımıyla kendi kendilerine oynamalarına karışır görünmedi. oysa, liberallik diye cumhuriyet'i bir üste yükselteceklerini sananlar kendilerinde güç varsaydılar.
2011 seçimlerinde, türkiye'nin değişik kaynaklarından, dışarıdan destekli birbirinden kopuk üçlü siyaset seçim sandığında çoklaştı ve çoğul oldular. ardından, abd/ab, akp'nin iktidar olduğundan öteye akp iktidarı kendilerinden sorumlu olarak isteklerini dayattılar. türkiye cumhuriyeti, abd/ab çıkarlarının asker gücü olarak ırak'ta, suriye'de bölgeyi abd/ab karşıtlarından ayıklayıp abd/ab'nin bir yüzyıl daha önünü açmalıydı. abd/ab aklı ve istemleri bu doğrultudaydı.
2002'den 2007'ye olan akp ile 2007'den 2011'e erişen akp bir ve benzerdir diyemeyiz. 2011'de ortaya çıkan akp de bugünün akp'sine en yakın olanıdır. akp kendi içinde arınmalarını yapmış, dayanaklarını kendi iktidarına göre düzenlemiş ve 2011'den bu yana kendi oyununu oynamaya tutkulu bir siyasetin ardından türkiye'yi 2002-2011 arası gerilimden de sorunlu ateşli gerilime vardırmıştır.
eski deyişi yenilemek mi gerekir; yoksa, şam bağdat'ın hep gölgesindedir diye mi alınmalıdır: yanlış hesap bağdat'tan dönmedi ama, şam'dan mı döner? türkiye'nin akp'yle ve öncesinde anap'la bağdat'a ilişkin yanlış hesapları şam'da noktalanmıştır. akp şam'ı değilse de halep'i türkiye sanmıştır. akp, abd/ab desteğiyle bağdat'ta, musul'da yitirirken daha yakınımızda halep bizim olacaktır düşünmüştür. oysa, 1917'de mustafa kemal atatürk kudüs'ten, şam'dan askeri birlikleri geriye çekmiştir. demiryolunun güney'inde yaşamamız düşünülmemelidir diye tarihsel öngörüsünü belirlemiştir. yüzyıla yakın sürdürülen, "yurtta sulh, cihanda sulh" akp iktidarında,: "tarihsel haklar" yanılsamasıyla yeniden yönlendirilmek istenmiştir.
akp, 2011'den bu yana abd/ab'den yararlanarak tarihsel haklarımız yanılsamasıyla suriye'deki içsavaşın ve yöresel savaşın parçası olmuştur. akp, tek başına, türkiye'yi sınırötesine tasıyamadığından öteye abd/ab'yle de eşit olarak suriye ve ırak'a taşmanın olmazlığını yaşamıştır. suriye'de açmaz şudur: abd/ab türkiye'den aradığını akp'yle bulamayacağına direnirken; akp de, abd/ab'yle olmadan suriye'de ırak'ta türkiye'nin olamayacağını yaşatmıştır. gelinen noktada ne olur?
2011'den bu yana yaşananları yoksayamayız. 2011'den bu yana suriye'de yenikler ortadadır: başta, isyan eden, edemeyen ve etmeyen suriye halkı yitiktir; suriye başkanı beşar esad ülkesine ve halkına zulm ederek yeniktir; obama, suriye'deki isyancıları yalnız bırakmanın ötesinde türkiye ve suriye çevresi ülkelerin abd adına savaşmaları düşünde yanılmakla tarihte bitiktir. son olarak da, akp kurucu yönetimleriyle yolboyu kervana katılan davutoğlu'nun tarih bilmezliği batıktır.
sonunda, suriye ve ırak'ı belirleyecek olan musul'da, halep'te yeniden egemenlik koşulları nasıl oluşacaktır? abd/ab, bağdat'tan ve erbil'den musul' yürüyecek güçlere ürdün ve suudi güçlerinin katılacağını ummaktadır. askeri olarak, musul'a saldırıda, abd askerleriyle olmadan musul'un düşmesi olanaksız görünüyor. ola ki, musul, abd askeri olmadan bağdat ve erbil'den askeri güçlerle yeniden yönetilirse, sonrasında, türkiye için halep ve musul tarihsel olarak yoktur ve olamaz. soru ve sorun bu değildir. bağdat ve erbil, musul'u ışid'den geriye almada yetmediğinde türkiye oraya gidecek midir? sorunun tamamlayıcısı da açıktır: musul'a, halep'e gitmekten çok türkiye oralarda nasıl olabilir?
abd/ab türkiye sınırları ötesinde abd/ab adına savaşacak gücü türkiye'den ve türkiye'yle oluşturamadı. akp'yle abd/ab anlaşmazlığının özü ve temelleri budur. abd/ab, türkiye'de akp'li akp'siz yeniden abd/ab adına musul'da, halep'te savaşacak gücü oluşturacak siyasi oluşumu gerçekleyebilir mi?türkiye'de akp'nin içinden ve/ya akp karşıtlarının derlenmesinde oluşacak siyasetin özü budur.
özgürlük, barış, kardeşlik boş sözlerdir artık. abd/ab'yle olunacak mıdır; yoksa, abd/ab'nin dayatmalarına, istemlerine direnecek güç gösterilecek midir? akp için de, akp karşıtları için de seçme bunca yalındır.
akp'nin türkiye içinde ve dışında inanırlılığı da, güvenirliliği de kuşkuludur. akp'nin kuşkulardan arınması ve yeniden içeride dışarıda etkin olması geride kalmıştır. musul çevresinde oluşan güçlerin abd askerleri olmadan musul'uun içinde olmayacağı gerçekliği sınamadadır. türkiye'nin de olması istenendir ama, türkiye'nin de orada olması, abd/ab'nin denetiminde olmamalıdır. korkulu bekleyiş sürmektedir.
1 nisan 2016, college station, texas.
