abd'de başkan yardımcısının siyasi gücü, başkanın, bir nedenden, ortadan kalkması sonrasındadır. başkan olduğu sürece, abd başkan yardımcısı başkan adınadır. abd'de başkanlık da, uygulamada giderek gücünü yitirmekte olan bir kurumdur. her seçimle biraz daha zayıf ve deneyimsiz başkanlarla yürüyor abd. nedeni de açıktır: abd, ikiyüzyılı aşkın sürekliliği olan kurumlaşma sürecinde çok yolalmıştır.
2008'te seçilen ve 2012'de yeniden seçilen abd başkanı obama'nın, abd toplumunda deneyimsizliğini dengelemekte önemi ve yararı oldu başkan yardımcısı biden'in. abd seçmenleri başkan obama'yı seçti; başkan yardımcısı biden'i değil. biden'i seçen obama'dır. obama, 1988'de ve 2008'de iki kez kendi adına başkanlık adaylığında demokratlardan destek görmemiştir. obama için biden yürütmede karşıtlıkları dengelemede ve yürütme ile yasama uyumsuzluklarında dengede yararlı olmuştur. biden, özel nedenlerden diye açıklasa da, başkan adayı olmakta yeterli desteği olmadığından başkan adayı da değildir. 1 kasım 2016'dan sonra abd siyasetinde biden yoktur. olağanüstülükler de, kuralları zorlamalar da geçerli olmaz.
abd'de 1990'da cumhuriyetçi başkan bush, siyasi olarak, en yakın danışmanı james baker ile demokratlar'da zamanın deleware senatörü biden, paris 1919'un ve sevr'in 1989 sonrası koşullarına uyarlanmasında önde olmuşlardır. baker ve bush, türkiye'de destek bulmamıştır. abd kuveyt'ten saddam'ı zorla geriye döndürdüğünde, bush-baker, osmanlı'dan yapma ırak'ın bölünmesinin zaman içinde türkiye'nin olurunun gerektiğini bilerek durmuşlardır. 1992'de bush yeniden başkan seçilemeyince ırak'ın parçalanması, çekiç güç yaptırımı ve oldubittisinden ötesini zorlayamamıştır.
2003'te biden ve hillary clinton, ırak'tan saddam'ın elenmesi yönünde george w. bush'un ırak'a saldırmasına oy verdiler. biden clinton'dan deneyimli ve usta konumundaydı clinton'a göre. obama ise, 2003 ırak saldırısına, biden'e, clinton'a göre karşıtlar yanında yer aldığından 2008'de demokratların adayı ve abd'nin başkanı oldu. biden, 1988'den bu yana sapmaksızın, bağdat ve şam'ın çevre güçlerinin desteklenmesiyle saddam ve esat'ın elenmesinden yanadır. biden, abd'nin askeri gücünün önde değil, yereldekilerin desteğinde olma siyasetinin önderidir. baker'in de, biden'in de aşamadığı, türkiye'nin, bağdat ve şam'da merkezi gücün belirleyici olması siyasetidir. 1990'dan bu yana, türkiye'de onca yönetimler, abd'de dört başkan da, bu uzlaşmaz karşıtlığı değiştirememiştir. tarihsel olarak, yaşamakta olan yerel azlıklara dayanarak egemen devletleri parçalamanın, çözümlemeden çok sorunu süreklileştirdiği, 2 ağustos 1990'dan bu yana yaşanan ölümlerin, göçlerin gerçekliğidir.
sonuçta, davutoğlu stratejilerinin de, abd engelini aşamayacağı baştan biliniyordu. bugün gelinen noktada, davutoğlu yönetimi de, ardındaki, yanındaki ve üstündeki güçler de, abd'yi karşılarına alamadılar. abd de, 2002'den bu yana, akp'yle şam'ın ve bağdat'ın etkinlik sınırlarını küçültmede akp'yi yanlarında görmek istemelerine karşın başarılı olamamıştır.
türkiye, 1917'de mustafa kemal atatürk'ün cemal paşa aracılığıyla osmanlı padişahlığı'na sunulan rapordan, lozan'da barış uğrunda, halep ve musul'da tarihsel haklarımızın kalıcı olduğundan öteye yaptırımcı olmayacağı siyasetten cayamaz. davutoğlu da, biden de, akpliler de, abd başkanları bu gerçeği zorlasalar da aşamazlar. türkiye, abd adına, bağdat'a, şam'a karşı sınırları ötesine gitmez. türkiye sınırları dışına taşsa da halep ve musul hattının altının üstünü türkiye'yi küçültücü eylemlerini sonlandırmak için orada olur.
türkiye'nin içinden de, türkiye'nin çevresinden de devletçilikler oluşması, abd rusya ile birlikte davranabilse de: gerçeklenebilir de, sürdürülebilir de değildir. cenevre'de üçüncü kez biraraya geleceklerin, 1919'dan bu yana yaşanmışları yoksaymaları ya da albaştan yenilemeleri gücü yoktur. cenevre'den, ankara, tahran, şam ve bağdat merkezli devletlerin egemenliklerini sürdürmeleri dışındaki gündemler oyalayıcıdır ve uygulanabilirliği olmayacaktır. abd ve rusya ankara'yla, tahran'la, bağdat'la ve şam'la ne birliktedir ne de onlara yeni devlet tanımlama güçleri vardır.
29 ocak 2016, college station, texas.
