7 haziran'ın sonuçları açıklık kazandıkça daha akıllı değerlendirmeler olacaktır. ilk izlenimlerden sonrası, yeniden değerlendirmeler, nice yapılacaktır. her dönemeçte değerlendirmeler yenilenecektir, yinelenecektir.
dört parçanın olduğu gibi kalması için yeterince veri yakalanabilir seçim sonuçlarından. tam karşıtı, bu dört parça olduğu sürece, bir sonraki adım güçleşmiştir denebilecek veriler de çoktur. bundan sonrasının nasıl gelişeceği dört parçanın korunabilirliğiyle dağılabilirliği karşıtlığında yaşanacaktır.
siyaset sorunları çözmek içindir ve çözüm diye yaşanan nice gelişimler, yeni sorunların önleyicisi olmaktan uzak kalırlar.
türkiye'de siyasi güçler dengesini yoksayan ve bir parçanın sürekliliğiyle sürdürülür olması adına yapılan seçmeler günü kurtarırken geleceği karartabilir. siyasetin sürdürülebilirliğinin en önemli göstergesi iktidar olmak ve iktidarı kalıcı yönde kullanmaktır.
akp iktidar olmakta zorlandı ve iktidarını kötüye kullandı. 7 haziran'da, akp, önceki seçimlerde de olduğu gibi, olduğundan çok oy topladı. 7 haziran sonrasında akp olmadan yürütme yürümez. akp'nin gerilediği, yürütme hakkından uzaklaşması değildir. akp'nin gerilemesi: güçleri birleştirici ve tekleştirici amaçlarında yenilmesidir. akp, 7 haziran yenilgisi sonrasında, yeniden aklanamaz; yeniden anayasal taşkınlıklarından geriye dönmekte zorlanır. akp'nin yürütmede olması, erdoğan'ın anayasal konumunu benimsemesiyle, davutoğlu'nun yürütmede yetkin olmasıyla da olmaz; nedenleri de açıktır.
türkiye'nin temel sorunu açıktadır ve bunlardan akp'nin sorumlu olduğu bilinen gerçekliktir. temel sorun: heran, suriye içlerinde ve ırak içlerinde sıcak savaşın içinde olmaktır. akp, yüzde kırkbirlik gücüyle savaşçılık da yapamaz; barışçı öncülük de edemez. türkiye'de çok güçlü barışçılık siyaseti vardır. ayrıca da, türkiye'de ulusallık ve birliktelik, barışçı direnişleri geriletecek güce erişemezler. suriye, ırak yönünde akp yürütmeleri erdoğan ve davutoğlu etkisinden uzak duramazlar. davutoğlu, nasıl olur da, 7 haziran sonrası koşullarında türkiye'yi savaşa inandırabilir? bırakalım, türkiye'nin sınırötelerinde barışı getirmesi gerektiğini; türkiye'nin içindeki barış gerilimden öteye karşıtlaşmaya dönüşür. akp, ancak ve ancak, suriye ile ırak yönünde savaşa direneceğine inandırıcı davranırsa, bir süre daha, yürütmede olabilir. türkiye, suriye ve ırak yönünde, neden savaş durumundadır sorgulanması ötelenemez. akp, yürütmede, bir süre daha olabilmek için yanına destek aramaktadır. akp'nin kendi başına gidemediği açıktır. akp'yle türkiye'yi suriye ve ırak yönüne taşıracak destek de yoktur. akp'yle suriye'de, ırak'ta savaşmayı türkiye'ye benimsetecek güç oluşturmak da gerçekçi ve geçerli değildir.
suriye ve ırak konusunda türkiye'den abd/ab beklentisi açıktır: abd/ab'nin destekleyeceği, önde türkiye'nin etkin katılımıdır. kısacası, abd/ab istemlerinin destekleyicisi bir yürütme olmayacak beklentidir. bunun açık söylenebiliri şudur: abd/ab'yi türkiye'den beklediklerini yapacak siyasi bileşim oluşmaz. öyle bir bileşim oluşsa türkiye'yi savaşın içine zorlayamaz ve iç barış kargaşa olarak yaşanır. güçlü iktidar olup da barışçılığı bastırmak da zulümle sağlanabilir ve yaşayabilir.
akp, davutoğlu önderliğinde yürütme oluştursa da, abd/ab'yle türkiye uyumlu olamaz ve uzlaşım geliştirilemez. gerilim durmayacaktır öngörüsü güçlenir. akp'nin bunca yıldır yaptığının da getirisinin gerilim olduğu açıktır. akp kendi içinde parçalanmadan ya da yönetimde, işleyişte akp'nin dış siyasetini yadsıyacak bir arınma yaşanmadan, akp'nin iktidar parçası olması gerilimin durduramaz.
türkiye'de gerilimin yaratıcıları da, durmaksızın körükleyicileri de 7 haziran'da yenilmişlerdir ama, bitmemişlerdir. çok açıktır ki; "yola devam" edici bir yürütme akp'nin bugünki yönetimiyle, önderliğiyle ve programıyla olmaz. davutoğlu'nun yenilgiyi, yeniden kazanıma çevirmek amaçlı kararlılığının temeli yoktur; olan temelden çıkacak yapının yükselmesi olanaksızdır. türkiye'nin dış ve çevre koşulları şam yönetimini de, bağdat yönetimini de yanlarında görmeseler de, elenmeleri, değiştirilmeleri konusunda güçsüzdürler.
akp'yle suriye ve ırak'a sınırötesi taşkınlığa direnen türkiye'nin akp'yle olacaklarla da benzeri direnişi yaşayacağı anlaşılmalıdır. akp'den bağımsız türkiye'yi suriye ve ırak'a taşıyacak siyasi güç oluşturulabilir mi? akp kendi içinde parçalansa da, suriye ve ırak yönünde taşacak siyasetlere direnç gösterir. türkiye'de, akp'yi değerlendirmekte, abd/ab'yle birlikte türkiye'ye savaşa taşıtan güçtür varsayımları sarsılır.
türkiye'nin öteki sorunları suriye ve ırak yönündeki savaş öncesi konumlanışına göre ikincildir. seçimlerle siyasi gücü zayıflamış davutoğlu ile kılıçdaroğlu'nun yürütmeyi oluşturmakta canla başla çalışmaları anlaşılabilir ama, ikisinin de, yürütmede olarak, türkiye'yi savaşçı konumdan sınırlarını koruyucu konuma getirmeye güçleri olmayacaktır.
chp, hdp ile mhp'nin iktidar oluşturma güçleri olmadığı açıktır. akp'nin suriye ve ırak yönünde taşkınlıklarını akp yürütmesine direnmekle gerçekleme güçleri olabilir mi yaşayarak bilinecektir.
7 haziran'ın bitirdiği güçlerin birleşmesi ya da tekleşmesi önemlidir ama, bir sonrasının da çözümleyeci bir iktidar olmayacağı açıktır. türkiye'de gerilim bitmemiştir. gerilime destek olmadığı bilinse de, 7 haziran'la yeniden yaşanmıştır.
19 haziran 2015, new york, new york.
