afganistan'da seçimler geride kaldı; 5 nisan seçiminin sayımları haftalar alacak. mayıs ortalarında, hamid karzay sonrası, hamid karzay yanlısı başkan mı olacak; yoksa, hamid karzay'a karşıt olan aday mı seçilmiş olacak? şunu biliyoruz: hangisi olursa, afganistan'ın seçtiği ve abd'yle uyumlu olacak. 2001 öncesi yönetimin izleri iktidarın yanında olmayacak. 2001 öncesi kalıntıları, uzun yıllar, yeraltında süregidecek. pakistan sınırında nuristan, veziristan pakistan'la uzlaşık yaşamadan, afganistan'da da olağan yaşama dönülmesi kolay olmayacaktır. 2014 seçimleriyle, abd, afganistan'ın gündeliğinden silinir olacaktır. afganistan'daki dengeyi pakistan'da dağılma ya da rusya'da yayılma, yeniden 2001 öncesine zorlar. pakistan'ın dağılmayacağını ve rusya'nın yayılmasının olasılığı değil ama, olabilirliği gerilemiştir. afganistan seçimleri, afganistan'daki güçler dengesini, sovyetler birliği işgali öncesine, otuzbeş yıllık zorlu bir yıkım sonrasında getirmiştir. afganistan'ın, özellikle, son otuz beş yıllık toplumsallığı, ulusallığın gelişmemişliği sorunudur. afganistan için, seçimler sonrası da, ulusallığın gelişmemişliği olarak süregidecektir.
hindistan'da olağan seçimler başladı. 7 nisan'da başlayan seçimler, 12 mayıs'ta sonlanacak. hindistan'da, yaklaşık 800 milyonun üstünde kayıtlı seçmen oylamaya katılacak. yerel yönetimler, yasama meclisi üyeleri ve sonuçta yürütmenin başı başbakan seçilecek. yereldeki dağınıklık ve yoğunluk seçimlerin belirleyicisidir. hindistan'daki paramparçalığın koruyucusu ve sürdürücüsü nehru ailesinin adayı rahul gandi ile hindistan'ı ortak amaçlarda birleştirme amacındaki hindu ulusalcılığının güçlü adayı norendra modi arasındaki seçim: meksika'dan sonra, hindistan'da da kurucu parti egemenliğinin geriye gelmemecesine sonlanmasını getirmesi bekleniyor. modi'nin seçilmesi, yerelin güçlülüğü üzerinden ulusallığın güçlenmesini güçlendirici olacak diye bekleniyor. bu beklenti, toplumun güçlü ve egemen kesimiyle küreselde korku olarak kuşkuyla izleniyor.
afganistan seçimleri afganistan'da yeni bir evrenin başlangıcı olurken; hindistan'da, 1990'larla gelişen ve arada koalisyonlarla iktidara da erişmiş ulusalcıların, bu kez, kalıcı ve belirleyici iktidarını getirebilir. ayrıca, hindistan'ın güney'iyle kuzey'inde belli yörelerde yüzyıldır tutunmuş komünist siyasi varlık yerini koruyacak diye öngörülüyor. tamil ayrılıkçılarıyla hindistan'ın yüzelli milyona yakın müslüman varlığı eksilmeden korunacak. bu arada, 1990'larda japonya'yla başlayan "yolsuzluk" karşıtı "temizlikçi" parti de hindistan'da koalisyonların bileşiminde etkin olacak. hindistan'da kamusal düzende özel girişimcilik dünden güçlü yükselmiş olacak. sonrası ise hindistan'da ilk kez yaşanıyor olacak. korkular da, umutlar da yüksek.
abd'de pazarın 2008'deki büyük durgunluğundan yaşanan işsizlikte düzelme istenen düzeyde yaşanmadı. abd'de gelir eşitsizliğiyle pazarın büyümesinden payları azalanların çoğalması yapısal bir sorun olarak ortada duruyor. öyle görünüyor ki, toplumsal gerilim ve patlama yaşanmadığı sürece, abd'de siyasiler için pazar göstergelerini etkileme tasarımları sözden öteye yasamaya dönüşmeyecektir. avrupa birliği'nde ise duraklamaya karşı uygulanan üç ayrı yöntem de, ağırdan, pazarın canlanmasına neden oluyor. ingiltere'nin kamusal giderleri kısıtlama yöntemleriyle almanya'nın benzeri önlemleri durgunluğu derinleştirmezken; fransa'nın kamusal giderleri kısıtlamaktan uzak duran çabaları da yeni yıkımlara neden olmuyor. 2008 sonrası, kamusal giderleri yapay arttırıcı yöntemler mi; yoksa, kamusal giderleri kısıtlama çabaları mı canlandırıcı olur tartışmasında tek yol ve tek çözüm olmadığı ve avrupa birliği çözümünden çok ulusal çözümlerin uygulanabilirliği yaşanan çözüm oldu. avrupa birliği'nde para birliği sürerken; avrupa merkez bankası'nın güçlenmesi yaşanmıyor. ulusal bütçelerle, ulusal uygulamalar bağımsızlıklarını sürdürüyor.
türkiye'de yerel seçimlerde ortaya çıkan dörtlü parçalanmanın ortaya yeni bir siyaset getirmediğini yaşıyoruz. ağustos'ta yaşanacak cumhurbaşkanlığı seçimine de dört parçalı gidilmesi bugünden en olası beklenti oluyor. akp dışında, ortak aday belirlemede etkin olacak örgütlenme de, örgütlülük arayışı da orta yerde yaşanmıyor. akp'nin içindeki tartışma, akp içinde ayrılık olarak yaşanmadıkça, akp'ye karşı birleşik aday oluşması da zor görünüyor. akp'nin örgütlülüğünün kitleselliğini denetleme gücünü kırıcı bir siyasilik yok.
akp içindeki tartışma da belirgin ve açık değil. erdoğan'ın geçerli anayasallık içinde halkoyuyla da seçilse, güçlü başkan konumune erişmesi olanaksız. erdoğan'ı güçlü başkanlık konumuna eriştirecek anayasal değişiklik için de bugünkü tbmm'de uzlaşım olanaksız. erdoğan'ın siyasi gücünü kırmak yolunda, cumhurbaşanı olarak önünü açıcı siyasi destek için gereken nasıl sağlanır? akp için sorun budur. erdoğan'ın cumhurbaşkanı olması, akp içi tartışmada, erdoğan etmeninin kalkmasını getirir. bu da hiç yaşanmadı. erdoğan'ın seçeceği cumhurbaşkanı ya da başbakan siyasiliği akp'de dağınıklığı getirecektir demek önemli bir öngörü değildir. erdoğan, cumhurbaşkanı olarak kıyıya çekilir mi? erdoğan, başbakan olarak ülkeyi yönetme gücünü 2015 seçimleri ötesine taşıyabilir mi?
hem erdoğan güçlü; hem de akp güçlü siyasi oluşumu erdoğan'ın özlemidir ama, akp'nin de, türkiye'nin gerçekliği de o çözümden uzaktadır. erdoğan'ın cumhurbaşkanı olması, göründüğü ve akp desteklerince gösterildiği kolaylıkta değildir. erdoğan'ın ayrıldığı akp'yi güçlü sürdürecek akp örgütlülüğü var mıdır? erdoğan'ın anayasayı değiştirmek için desteği bulması olanaksız görünüyor. tbmm'nin ve akp'nin üstünde erdoğan çözümü türkiye için seçme değildir. öteki çözümlerin de erdoğan için siyasi güçsüzlüğü getireceği açıktır.
11 nisan 2014, college station, texas.
