suriye'de barışa varılır diyebilir miyiz? rusya'nın son anda araya girmesi barışın gereği midir? rusya, 1989 sonrası günlerinde değil ama, ortadoğu'da barışı dayatacak güç de değil. 1991 ocak günlerinde gorbaçof da son anda savaşı durdurmayı denemişti. gorbacof'un sovyetler birliği'nde güçsüz olduğu günlerdi; gorbaçof'un barışçılğı ırak'ta da, rusya'da da etkili olmadı. rusya'nın soğuk savaş'ta yenildiğinin son eylemlerindendi o son andaki çaba. 1990'lardaki yugoslavya'nın parçalandığı günlerde de rusya'nın ve yeltsin'in barışçıl çabalarının yetmezliği yaşandı. 1995'de dayton anlaşması'nda rusya'nın varlığı simgeseldi; belirleyiciydi denemez. sonraki kosova günleri de değişik değildi.
abd'nin 2001 afganistan saldırısı da, 2003 ırak saldırısı da rusya'nın soğuk savaş günlerine göre güçsüzlüğünün yaşandığı gönlerdi. oysa, 2011'le ortadoğu'da yükselen kabarışla, abd'nin birleşmiş milletler'i tanımaz belirleyiciliği, rusya'nın desteğinden öteye tepkilere dayanak olacak barışçılık dayanaklarını geliştirdi. ayrıca, rusya da, 1989 günlerini geride bıraktığından öteye, iç siyasetinde ve iktisatında daha güçlü görünüyordu. rusya'da zoryönetim, özgürlüklerin kısıtlanmış oluşu yönetimsizlik olarak ve kitleler için kargaşa olarak yaşanmıyordu. kafkaslar'daki rusya karşıtı isyanlarda duraklama ve gerileme belirgindi.
suriye'de dıştan destekli yönlendirmeyle, balkan, kafkas ve ortaasya içlerinden, ortadoğu'dan sızma askerlerle yaşanan isyanda abd'nin beklentileri uzadıkça; abd savaşa doğrudan katılmaya uzak durdukça, rusya'nın da birleşmiş milletler'deki gücünü, abd'ye karşı olmaktan öteye, abd'ye karşı olanlara önderlik etme fırsatına dönüştürme isteği güç kazanır oldu.
rusya'nın suriye konusunda kazandığı fırsatçı olanaklar abd için de yararlı oldu. afganistan ve ırak'ın getirdiği savaş yükleriyle zorlanmış abd'nin dıştan ve uzaktan kazanma olanağı gelişmedi. abd, rusya'nın birleşmiş milletler gücüyle zaman kazanır oldu. bu arada, suriye'nin yıkılmışlığı yayıldı. suriye'de son darbeyi vuracak suriye güçleri yetersiz kaldıkça, abd'nin savaşta son darbeye girişme gücü de abd toplumsallığından destek kazanamadı. abd de, küreselde yitirdiği barışçıl görünümünde yeni kazanımlar için rusya'yla, silik ve uzaktan çin halk cumhuriyeti'nin dirençlerinin kırılmasını önemser göründü. 2012 abd için seçim yılı olduğundan, abd'nin ortadoğu'da yeni askeri saldırganlığı, abd'ye doğrudan saldırı olmadığı sürece olanaksızdı. suriye beşar esad güçsüzleştikçe güç olarak kaldı. rusya da askeri olarak yitirmeden barışın destekçisi görünümünü sürdürdü.
cenevre'de, suriye'nin geleceğiyle abd rusya ilişkilerinde suriye sorunundan savaşa gidilmeyeceği açıktı. rusya ve abd seçimleri sonrasında ikinci cenevre toplantısı ile barış görüşmeleri bekleniyordu. abd'nin, 2012 seçimleriyle suriye içinde dışarıdan desteklenen yığma ve sızmaları yeniden örgütleme rusya için abd yanında zayıflık olarak göründü. ikinci cenevre toplantısı'nın sürekli ötelenmesiyle, barışçil çözümde, abd ile rusya'nın toplantı'da değil, toplantı öncesi uzlaşımı gerektiği açıktı.
ikinci cenevre toplantısı beklenirken kimyasal silah kullanımı ve abd'nin saldırıyla ikinci cenevre'ye güçlü ve belirleyici olma olasılığı ortaya çıktı. abd, suriye'de son darbeyi silahla gerçekleyip, cenevre'de barışla siyasi çözümü olası saydı.
abd'de başkan obama'nın abd'nin güvenlik yetkilileriyle yaptığı toplantı sonucu abd'nin meclislerinden silahlı saldırı desteği alma isteğini açıkta söylemesi savaştan çok, savaşsız barış arayışı göstergesi oldu. abd başkanı obama suriye'ye saldırıda başkanlık gücünden çok, abd'nin tüm siyasilerinin oygücüne başvurusu savaşı yakınlaştırmaktan çok rusya'yı barıışçılğa yaklaştırdı.
suriye'de içsavaşın suriye'yi parçalaması, abd ile rusya'nın çabalarıyla bölgesel ve küresel bir savaşa dönüşmeden önlendi mi; önlenebilir mi?
abd'nin suriye'ye uzaktan silahlı saldırısı olmadan cenevre'de barış toplantısı gerçeklenir mi? önce, abd'nin dış siyasetinin yürürtücüsü john kerry ile rusya'nın dış siyasetinin yürütücüsü sergey lavrov cenevre'de buluşacaklar. sonrasında bileşmiş milletler'de tartışma yaşanacak.
bugün söyleyemeyeceğimiz tek öngörü: suriye'de içsavaşın sonlanacağı ya da abd'nin silahlı saldırısının olmayacağıdır. suriye'de barış ise yıllar sonrasınadır. suriye'deki somut gerçeklik ise açıktır: abd ile rusya'nın anlşması ya da anlaşmazlığı belirleyici olur mu? ola ki, belirleyici olan abd ile rusya'nın uzlaşımıdır ise: küreselde g20'ler etkin güçtür diye düşünmeliyiz. yoksa, abd de, rusya da savaşı önlemek, suriye'de barışı hızlandırmak diye zaman kazanmakla, boşuna çabayla zaman tüketmektedir.
10 eylül 2013, college station, texas.
