tarihin hızlanmış anları vardır. 21 mart'ta diyarbakır'da yaşanan siyasi gösteri tarihin hızlanmış anı mıdır? 21 mart sonrasında, 20 mart görüntüleri ve izleri yaşanmazsa öyledir. 21 mart'taki gösterinin iki büyük oyuncusu vardır: erdoğan ve öcalan. ayrıca, binleri, yüzbinleri bulan nice oyuncular geldi geçti. türkiye'de kürt varlığı cumhuriyet tarihinde isyanlarıyla cumhuriyet'in doğal gelişiminin önündeki büyük engellerden biriydi. cumhuriyet tarihi boyunca, türkiye'de uzlaşık olan kürt varlıkla, isyancı kürt varlığı eksik olmadı. yüzyıllık acılı tarihte uzlaşma 21 mart'la nereye yönlenir; ya da isyancılar nerede yeter der? 22 mart'a bu noktadan başlıyor türkiye.
geriye gidip de, bugünü nasıl bulduk konusunda değerlendirmeler 21 mart sonrasıyla yenilendiğince eskiyecektir de. türkiye'de yaşanan 21 mart, mısır'ın yaşadığı, suriye'nin yaşama fırsatı bulamadığıdır. suudi arabistan'da ise, daha bir süre düşünülemeyecek olandır. mısır'da kendiliğinden sokağı bulanlar, suriye'de dış destekli sokakları bulamayanlar diyarbakır'da özgürce gösterilerini yapmıştır. yüzyıllık acılardan, onlarca yıllık silahlı saldırılardan sonradır ama, 21 mart da mısır'dan etkili ve mısır'daki sokaklardan bağımsız ve özgür yaşanmıştır. mısır'da ulusallığa isyandan çok, ulusallığın gelişiminde, özgürleştirici olması bakımından türkiye'de yaşananla benzerlik göstermez. suriye'de yaşanmayana yakındır diyarbakır'da yaşanan.
21 mart'la türkiye'de tarih hızlandı mı? şimdilik öngörü ve gelecek tasarımları için çok erkendir. bilinenler, bilinmezlerden çoktur. bilinmezler bilindikçe gelecek öngörüleri de, gelecek tasarımları da açıklık kazanacaktır. ortada görülen ve söylenen öngörü açıktır: türkiye'nin içinden ayrılmadan üst ve baskısız ayrılık. bir de, 1926'dan sonra türkiye cumhuriyeti'nin bilinçli ve kararlı yoksaydığı ırak'a, suriye'ye doğru yayılmacı genişlemecilik. bu iki beklenti de, açıkta söylenmediği sürece boşluktadır. açıkta söylendiğinde sözkonu ve tartışma konusu olabilir.
akp'nin beklentisi nedir? akp'nin beklentisi türkiye'nin desteklediği ve uyarlanacağı gerçeklik olur mu? akp'nin açıkta söylediği iki beklenti vardır: birincisi silahların susması; ikincisi de, türkiye'nin üzerinden kalkan silahlı baskının getireceği iktisadi gelişme. akp'nin bundan öteye açıktan sözünü edebildiği yoktur. bu durumda, pkk isyancılarının 21 mart'la ortada dışavurdukları siyasi şenlik ve gösteri nedendir? 21 mart siyasi gösterisinden öteye beklentiler olduğu açıktır ama, açıkta söylenenler, genel tarih, siyasi, toplum bilim, isyan söyleminden öteye değildir. 21 mart gösterisi, kazanılmış hak düzeyinde olduğunca, verilmiş haktır da. bu gerçeği eniyi bilenler: 21 mart gösterisinde en yukarılarda görülenlerdir.
21 mart gösterisini yapanlar, türkiye'yle barışmak istediklerini; isyanı durdurucaklarını göstermiştir. türkiye'nin 21 mart'ı izleyen sessiz kitleleri ise 21 mart'taki coşkunluğa katılır mı? 21 mart'ta uzak duranlarla sessizler barış çağrısına sessiz ve uzak kalabilir mi? bu bilinmeyendir. belirleyici olacak da budur.
21 mart sonrasında izlenecek olan açıktır; akp ve erdoğan kitleselliğni nasıl koruyacaktır; akp, nasıl yönlendirilecektir? akp'nin duruşunu belirleyecek olan tamamlayıcı öğe de: pkk'yle öcalan'ın güçlerini nasıl koruyacağıdır. 21 mart'a bakıp, bunlar geride kaldı diyen iyimserler de vardır; 21 mart'ı yaşatanları yaşatmayız diyecek karamsarlar da olacaktır.
22 mart günü enaz bildiğimiz ise, abd/ab ile ırak'taki siyasiliklerin, 21 mart'taki diyarbakır gösterilerini nasıl değerlendirdiğidir. 21 mart'la, ortadoğu'da, korkan siyasiliklerin olması da doğaldır. şu anda, bu konuda, yeterli bir coşkunluk yoktur; abd dışişleri'nden, geleneksel, türkiye'deki egemenlerin yürekli adımlarını destekler bir açıklaması vardır. abd/ab'nin kollayacağı dengeler türkiye'den öteyedir. abd/ab'nin ortada coşkun olmayışı anlaşılır ama bu durumun böyle süreceğini öngörmek yanlış olur.
sonuçta, erdoğan'la öcalan 21 mart siyasi gösterisinden beklentilerini buldu mu? gelen günlerde yanıtlarını bileceğiz. erdoğan da, öcalan da siyasi olarak 21 mart'ın yaşanmışlığından dönemez. erdoğan ve öcalan karşıtları için direniş de, dönüş de olasıdır, olabilir; olacaktır demek önyargı olur.
türkiye'de 21 mart yaşanırken, önceden hazırlanmış (ahmet davutoğlu'nun açıkta söylediği) uzlaşıma göre obama'nın israil gezisi'nde zaman bulup erdoğan'ı aramaları türkiye diplomasi'sinde önemli bir andır. abd'nin türkiye'deki iktidarla uyumuyla, iktidardan bekledikleri olması olağandır. bilmediğimiz beklentinin ne olduğudur. türkiye'de, israil'de yaşananların öncesinde suriye'de beşar esad yönetiminin, sonunda, karşıtlarına kimyasal saldırıda bulunduğu savı ortalıktaydı. abd, sonradan, bu savında, değişikliğe gitmişttir. suriye'de kimyasal silahların kullanılması, suriye'de dıştan karışmanın, anında silahlı saldırı nedenidir. o anda, rusya'yla çin'in abd'nin ve suriye dostları diye anılan türkiye ile suudiler'in önüne çıkmaları değil yanlarında olmaları kaçınılmazdır. suriye'de, esad sonrasında uzlaşım olunca, esad'ın yönetimi sonlanacaktır.
kenya'da 4 mart'taki seçimler 2007 seçimlerinden daha az gerilimli yaşandı. 4 mart seçim süreci de, seçim sonuçlarıyla ortaya çıkan sonuç da sokaklara taşmadı bir önceki seçimde yaşandığı gibi. bir önceki seçimi yitirmiş odinga sonradan sağlanan yatıştırıcı uzlaşımla başbakan olarak sürdürdüğü siyasi yaşamında 2013'de başkanlığa daha yakın olsa da, yine yitirdi. kenya'da geleneksel güçler, enaz onlara yakın güçteki karşıtlara seçimlerde fırsat vermedi. gelen iktidar döneminde odinga gerilimi azda sürdürmek adına yeniden görev alır mı? odinga, bukez, kenya siyasetinde yürütmede olmayacaktır. zimbabwe'den sonra, kenya'da da abd/ab beklediği siyasi desteği bulmakta zorlanmıştır.
macaristan'da viktor orban, ab'nin uyarılarını yoksayarak anayasa'da yeni değişimlerin gerçeklenmesini sağladı. ab'nin, macaristan'da yaptırım gücü olmayışı, viktor orban için belirleyiciliğini sürdürüyor.
kıbrıs'ta rum toplumunun, uzun süredir, benzeri irlanda, yunanistan ve portekiz'de olduğu gibi, ab kaynaklarıyla ürettiğinden, kazandığından öteye tüketim ve yaşama düzeyinin sürdürülemez oluşu ötelenemez durmayı getirdi. kıbrıs'taki rum yönetimi'nin, ab'ye karşı dayatma olarak rusya'dan destek aramasının getirdiği belirsizlikle, ab'nin zayıflığı küreselde yunanistan'ın, italya'nın getirdiği yükte olmasa da, ab'nin geleceğinden, avro alanının gücünden kuşkulu olanlara yeni veriler sundu.
abd'de geçici bütçe uygulaması ve yürütmesi meclisleri de boşlukta bırakırken meclislerin yıpranması sürüyor. abd'de meclislerle başkan arasındaki bu karşılıklı yıpratmanın pazardaki iyileşmeleri geciktirdiği açık gerçeklik. abd'nin demokratlar'ı da, cumhuriyetçiler'i de uzlaşmazlıklarıyla abd'nin en temel kurumsallığının yıpranmasını önleyemiyor.
bu arada, başkan obama'nın aylardır hazırlanan ve beklenen israil gezisi abd'de kitlesel iletişim olayı olarak yaşandı. abd'deki güçlü israil yanlıları, başkan obama'yla yaşadıkları gergin konumun geride kaldığı varsayımıyla ortada sevinçli görüntülerini koruyor. başkan obama da, israil'le abd ilişkilerinde abd'nin israil'den isteklerinin karşılanacağı izlenimiyle kazanmış görünüyor. bu arada, obama'nın isteğiyle, netanyahu'nun türkiye başbakanı'yla uzlaşmazlığını eritmesi netanyahu için de, erdoğan'la obama için de üçlü kazanım olarak vurgulanıyor. bu üçlü birliktelikten yarın için özel beklentiler nedir açıkta konu edilmiyor; ortak kanı, her yanın kazandığı. kazanılan ne deyince yanıtı ise: dostluk ve işbirliği oluyor.
22 mart 2013, college station, texas.
