tunus'ta "arap baharı"nın ateşinden, mısır'da "tahrir"den bu yana iki yıl oldu. abd, ortadoğü'dan çekilir gibi görünürken, "müslüman biraderler" yeraltından seçim üstüne seçim kazanır oldu. oysa, benzeri sorunlarla yüklü bahreyn'de yerüstündeki şii çoğunluk yerin altına süpürülmeye uğraşılıyor. yemenide siyasi yönetim değişir gibi olurken; libya'da kaddafi ve çevresi zorla da olsa, uzunca da sürse gitmişken; suriye'nin despot yönetimi direniyor.
tunus'la başlayana ve hızla yayılanın israil'le ürdün'ü de etkileyeceğini biliyorduk. türkiye'de de yansıması olması kaçınılmazdır diyorduk. israil ve ürdün'de birbiri ardından yapılan seçimlerin sonuçları hem beklenendi; hem de tunus ateşi'nden öncesine göre değişikti. suriye, türkiye ve suudi arabistan da sırasıyla mı değişirler; yoksa, değişimler "bir başka bahar"a mı kalır? olmayanı, olabilecekleri bir kıyıda tutalım olanlara yoğunlaşalım. israil seçimleri ve ürdün seçimleri nasıl değerlendirilmelidir?
israil'de, 2013 seçim sonuçları, 1980'lerin sonundan bu yana parçalanmış bir toplumsallığın paramparça siyasıllığının uçlarına varıldığını gösteriyor. seçim sürecindeki iktidarın bileşenleri sayıca gerilerken, yok yerden ortaya çıkan siyasallıklar, yeni oluşumlar, yeni önderlikler önemsenir güce erişti. israil'de kararlı siyaset çoktan durmuştu ve arayış mı, kargaşa mı, dağınıklık mı diyeceğimiz kararsızlık egemendi. yine de israil'in kurucularının işçi partisi ile korumacı ve tutuculuğun dayanağı likud kararlılıklarını 2013 seçimlerinde de sürdürdü. hep olduğunca günün egemen ve uzlaşımcılığına tepkiciler de varlıklarını sürdürdüklerinden öteye kalıcı olduklarını gösterdiler. şimdi ne olur? israil'de, kuruluş da, yerleşme de, yayılma da sonlanma yönündedir. israil'de bundan sonrası geleceğin gerçekliğini kabullenmeyle olmazlanma karşıtlığıdır. israil'in 2006'dan sonra 2012'de askercil yayılmasının olmazlığı ne getirir? iran'ın ve ortadoğu'nun geleceğinde israil'in belirleyiciliği 2013 seçimleriyle gerilemiştir. bu sonuç bu anlık mıdır, bir anlık mıdır; yoksa yeni gerçeklik midir? israil'in yeni gerçekliğidir ve gelecek 2013 seçimlerinin sonuçlarında gizlidir.
ürdün seçimlerinin ilk belirgin göstergesi, neredeyse yüzde elliye yakın seçmenin seçimlerde oy vermemeyi yeğlemesidir. ortadoğu'nun, arap ülkelerinin en yaygın, en güçlü, en sürekli örgütlülüğü olan "müslüman biraderler"in kendilerini seçime katılmayarak saymaları ve saydırmaları ürdün'ün temel siyasi gerçekliğidir. gelen ilk özgür seçimlerde birinci partinin "müslünam biraderler" olacağını söylemek erken söylenmiş, temelsiz değildir. ürdün'de "müslüman biraderler"in iktidara gelmeleriyle "hanedan"ın sonlanması uğraşı ürdün'ün bundan sonraki karşıtlığıdır.
iran, 2013'ün israil ve ürdün seçimleriyle geçici bir soluklanma kazanmıştır diyebiliriz. iran, yeniden dışa(israil/abd/ab/sünni) savunmadan kendi içinde iç çatışmalarını uzlaştırmaya dönecektir. 14 haziran 2013'te iran'da devlet başkanlığı seçimi süreci iran'ın içteki savaşıdır; tek savaşıdır artık. iran içine dönmüşken, israil içine dönerken, mısır'da ürdün'de benzeri yaşanırken abd de mağrip'te, afrika'da yoğunlaşmasını önde yaşayacaktır.
abd'de 21 ocak'la obama yürütmesi "gösteriş"li başlamıştır. obama kamuda ikinci ve yeni dönemi için iktisadi, iç pazar, küreselleşme, işsizlik önceliklerinden önde ve çokça insan hakları, çevre korunmasıyla küresel ısınma önceliklerini vurgularken seçim sürecine aykırı gündem saptırmacasında mı; yoksa, gerçek abd/küresel gündeminde midir?
meclis'te giden dışişleri sorumlusu hillary clinton bingazi sorununa açıklık getirmeye çalışırken, birgün sonrasında, yeni sorumlu john kerry abd'nin dışişlerinde neyin süreceğiyle, neyin değişebileceği konusunda sorgulanmıştır. abd'nin yeni yasama ve yürütme döneminde dıştan içe dönme sürecinin korunacağı ilk hedeftir. hedeften şaşmamak uğruna suriye'de ve mağrip'te abd önde değil abd'yle olanların arkasındadır.
türkiye'de hem beklenen, hem de günlemesi kestirilemeyen hükümette değişiklikler yaşanmıştır. yaşanan değişimlerin yeni siyasetler, yeni yönlenmeler getirmeyeceğini söyleyebiliriz.
25 ocak 2013, college station, texas.
