abd'yi kimileri "süper güç" diye benimser ya da karşı durur. abd'yi "emperyalist" ve özellikle trump varlığıyla "faşist" görenler de çoktur. kapitalizmin sürükleyicisi olarak önemseyenlerle yıkılası sayanlar da eksik değildir. abd'nin gelişmişliğiyle gelir bölüşümünde çok altlarda kalanların çokça olmasını anlamayanlar da vardır. küreselin her yerinde yerel karşıtlıkları zorlamakla, kışkırtmakta da, silâh üretimi ve silâh satımında da önlerdedir abd.
abd'nin çok bilinen ve küreselin gündeliğinin gündeminden düşmeyen, sıraladığım ya da ekleyebileceğimiz özelliklerinin yanında değişmeyen bir özelliği daha vardır: seçim ya da seçimlerin sürekliliğiyle sürdürülebilirliğidir.
abd'de paranın ya da servet sahiplerinin egemenliği bilinir ve yinelenir. abd'de seçim kazanmışlarının gücünün servet sahiplerinin gücünden yüksek olduğu az bilinir ya da yoksayılır. servet sahiplerinin desteğiyle seçim kazanma abd buluşu değilse de, abd'de de yaygındır. yine de toplumun ve yönetimin her düzeyinde seçim kazanarak güç olma da yaygındır ve abd'nin belirleyici etmenlerindendir; özelliğidir.
4 kasım 2025 salı günü abd'de değişik yörelerinde, yereli ilgilendiren seçimler yaşandı. yaşanan seçimlerden üçü birdenbire abd yaygınlığından öteye küreselin de gündemi oldu. new jersey ile virginia'da valilik ve eyalet yasama, yargı seçimleri ile new york eyaletinde new york kenti belediye başkanlığı seçimleri yaygın ilgi ve değerlendirme konusu oldu. ayrıca, halkoyuna sunulan ve yerellerin ötesinde az bilinen, izlenen yüzlerce konuda halkoylaması da yaşandı. halkoylamalarının en önemlileri kaliforniya ve teksas'ta yaşananlardı.
önce new jersey ve virginia valilik seçimlerine bakarsak ne görüyoruz: iki önemli eyalette de demokrat partili kadın adaylar kazandı. rastlantı iki seçimde de oy dağılımı benzerdi: yüzde 57'ye karşı yüzde 43. bunun anlamı açıktır: büyük ayrım ve tartışmasız kazanımlardır. daha da ötesi new jersey'de demokrat parti yerleşik gücünü korurken; virginia'da valilik ve yasama ile yürütmede tüm düzeyde cuhuriyetçi parti gücü yitirip demokrat parti adayları kazandı. bu durumu nasıl görmeliyiz? kutuplaşmış toplumda partilerin katı ve değişmez oyları yerinde dururken, "gezinen" ya da "yer değiştiren" seçmenlerin ortak yönü demokrat adaylar oldu. neden? en belirgin açıklaması cumhuriyetçilerin yereldeki hizmet güçlerinin etkisizliğiyle eyaletlerin yerellerinde ve ülkenin yaygınlığında trump'ın cumhuriyetçi parti'deki belirleyici gücünün korkutmasını durdurma tepkisidir seçim sonuçları.
new jersey ve virginia düzeyinde önemli new york kenti belediye başkanlığı seçimi daha da çekici sonuçla ortaya çıktı. cumhuriyetçi aday yüzde 7 oy alırken iki demokrat adaydan biri yüzde 50'nin az üstünde oy aldı ve öteki aday da yüzde 40'ta kaldı. new york kentinde demokrat seçmenler yerinde dururken, cumhuriyetçi seçmenlerin çoğunluğunun da kazanan seçmeni değil de, yitiren aday oylamasıydı. parti olarak değil de, belediye başakanı adayları seçimi oldu.
new york kentindeki seçimde iki demokrat adaydan yitiren aday bir önceki new york'un eyalet valisi olması ve bir anlamda 1980'lerden bu yana "hanedan" benzeri babadan oğula egemenlik kuran "cuoma" adına tepki birincil neden değilse de, etkileyiciydi. ayrıca ve daha da önemlisi daha önce denenmemiş ve ancak new york kentinde olabilecek genç göçmen aday zohran mamdani'nin tartışmasız kazanımıydı.
demokrat parti'nin "wall street" ve servet sahipleriyle ilişkili ya da üst düzey gelirlilerinin egemenliğine karşı gelir düzeyindeki en düşük katmanların new york kentinde yaşanabilirliğine tepkiyi örgütleme başarısı oldu mamdani'nin seçimi. kimlikler çatışmasının değil de toplumda ve kentte yaşanabilirlik sorununu konu eden, kimliğini korkusuzca saklamaksızın ortaya çıkan mamdani'ye oy çokluğu sağlamasının öneminin etkinliği nereye varır?
mamdani sosyalist, müslüman, göçmen ve renkli derili olduğundan kazanmadı. tüm kimliklerini saklamayan içtenliği ve açıklığıyla kazandı. new york'u sosyalist, müslüman ya da göçmenlerin, beyaz derili olmayanların kentine dönüştürmek için kazanmadı. kimlik siyaseti yapmadığından ve çoğunluğun içinden ve çoğunlukla özdeşleşen örgütlülüğüyle ve çalışmasıyla kazandı.
new york kentine özgü mamdani seçimi abd'de yayılabilir ya da yinelenebilir değildir. abd'de cumhuriyetçi egemenliğinin yayılması korkusuna tepki olarak özgür yurttaşların çoğunluğuyla kazandı mamdani. trump'ın seçimiyle abd'de demokrasi ve seçimler ortadan kalkmadıysa, new york kenti seçimlerinin sonuçlarıyla da abd'ye demokrasi gelmedi. abd'de seçimlerin gücü trump'ı 2016 ve 2024'te öne çıkarırken, 2025'te de new york kentinde mamdani'yi öne çıkardı.
abd'de 2025 kısıtlı ara seçimlerinden daha önemlisi 3 kasım 2026'da yaşanacak ara seçimler olacaktır. demokratlar 2026 seçimlerine 2024'te yitirmelerinin geçiciliğinin güvenini kazandılar. cumhuriyetçiler de 2024'le kazandıklarının kalıcı olmadığının ve 2026'yla değişebilirliğinin önlenmesinin çalışmasına yönelebilecekler mi? abd'nin 2025 seçimlerinden 2026 seçimlerine uzunca bir yıl yaşanacak.
7 kasım 2025, college station, texas.
